O, BÖYÜK İNSAN, BÖYÜK ALİM İDİ

Müəllif: Eyyub Bəşirov

Azərbaycan elminin, elmi fikir tarixinin inkişafında XX əsr çox önəmli bir mərhələni təşkil edir. Bu mərhələ öz zənginliyi, Özünəməxsusluğu, ən başlıcası, elmi fikrin inkişafının sürətliliyi, dinamikliyi kimi xarakterik xüsusiyyətləri ilə səciyyələnir.
Ötəri də olsa, elmimizin ən əsas, ən maraqlı İstiqamətlərindən birinin aqrar elmin həmin dövrdəki inkişaf tarixinə nəzər yetirsək fikrimizin doğruluğuna bir daha əmin olanq. Bu sahədə aparılan elmi tədqiqatların genİşmiqyaslılığı, aktuallığı, dünyada ilk dəfə yeni, proqressiv metod və texnologiyaların işlənib hazırlanması, buniarm, eləcə də, əldə edilmiş digər elmi nəticələrin istehsalata tətbiqi, nəticədə də həmin işlərin bilavasitə sahənin özünün inkişafına təkan verilməsi və s. kimi cəhətlər, xüsusiyyətlər ilk andaca diqqət çəkir.
9-11-2019, 19:11 Məqalənin davamı
AZADLIQ VƏ DEMOKRATİYA CARÇISI, MlLLİ AZƏRBAYCAN ŞAİRİ

Müəllif: Əli Əliyev
Açar sözlər: Azərbaycan, Sabir, satira, Sabir yaradıcılığı

Azərbaycanın klassik sənət fədailərindən biri də əbədiyaşar qələm sahibi, görkəmli satirik şair Mirzə Ələkbər Sabir Tahirzadədir. O, 1862-ci ildə Şamaxıda anadan olmuş, 1911-ci İldə isə vəfat etmişdir. Şairin qısa ömür yolu təəssüf yaradır, amma Sabir bu qısa ömür yolunda elə bir iz qoymuşdur ki, bu iz bütün əsrlərdən görünür. “Sabir Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində çox böyük xidmətləri olan, şeirimizdə tamam yeni bir dövr açan, milyonların qəlbini oxşayan və fəth edən əsl xalq şairidir... Sabir şeiri həmişə hər yerdə zehni açıq, tərəqqipərvər adamların azadlıq və səadət uğrunda mübarizə yoluna sönməz bir mayaq kimi nur saçır.” [1, s.145]
9-11-2019, 18:58 Məqalənin davamı
EL VALOR DE DON QUIJOTE

Müəllif: Gülsün Əliyeva

Cervantes ftıe un escritor de pluma facil, un experimentador literario que ensayaba muchos generos.Si los libros de caballerios existentes eran deficientes-glorfficando falsos heroes extranjeros, lascivos varios de ellos-por que no escribir el mismo un libro ejemplar? Para el experto canönigo de Toledo, el genero ofrece un gran potencial desaprovechado.
Los libros de caballeris, dice el canonigo, ofrecian materia “para que un buen entendimiento pudiese mostrarse en ellos, porque daban largo у espacioso campo рог donde sin empacho alguno pudiese correr la pluma Describiendo naufragios, tormentas, rencuentros у batallas, pintando un capitan valeroso con todas las partes que para ser tal se requieren...; alii una hermosisima dama, honesta, discreta у recatada; aqui un caballero cristiano, valiente у comedido; aculla un desaforado barbaro fanfarron; аса un principe cortes, valeroso у bien mirado Representando bondad у lealtad de vasallos, grandezas у mercedes de senores. Ya puede mostrarse astrologo, ya cosmografo excelente, ya musico, ya inteligente en las materias de estado, tal vez le vendrä ocasion de mostrarse nigromante, si quisiere. Puede mostrar... todas aquellas acciones que pueden hacer perfecto a un varon ilustre, ahora poniendolas en un solo, ahora dividiendolas en muchos.
9-11-2019, 08:46 Məqalənin davamı
MƏDƏNİ ƏLAQƏLƏRİN GENİŞLƏNMƏSİNDƏ BƏDİİ TƏRCÜMƏ İŞİNİN VƏ QARŞILIQLI YUBİLEYLƏRİN KEÇİRİLMƏSİNİN ROLU

Müəllif: Şikar Qasımov

Azərbaycan mədəniyyətinin inldşaf tarixini izləyərkən ədəbi-mədəni əlaqələrin, xüsusən yaradıcılıq əlaqələrinin çox qədim tarixə malik olduğunun bir daha şahidi olu­ruq. 20-ci illərdə ədəbi-mədəni əlaqələrin özünə məxsus formaları və xüsusiyyətləri var idi. Araşdırmalar göstərir ki, 20-30-cu illərin inzibati-amirlik şəraitində yaradıcı ziyalıların əlaqələrinin yaranması və inkişafı çox tərəfli formalarda təzahür edirdi. Bu əlaqələr 20-ci illərdən başlayaraq yeni istiqamət, yeni forma almışdı. Elə bu dövrdən yaradıcılıq əlaqələri bir problem kimi ədəbiyyatşünaslığın və tarixşünaslığm tədqiqat obyektinə çevrilmişdi. Əsas məqsəd isə yaradıcı ziyalıların əlaqələrini tədqiq etməklə bu əlaqələrin genişlənməsinə zəmin yaradan amillərin əsas cəhətlərini, komponentlərini açıb göstərməkdir. 1920-ci ilin yazından sovetləşmənin sürətlə getməsinə paralel olaraq Azərbaycan ziyalılarım yeni sovet ideologiyasına «uyğunlaşdırmaq» üçün ciddi «tədbir­lər» görülürdü. Bir tərəfdən yaradıcılığında sovet həyat tərzini əks etdirməyən yazıçılan cəmiyyətdən uzaqlaşdırır, digər tərəfdən də yazıçı ziyalıların guya savadlannı, dünya görüşlərini «artırmaq» üçün mərkəzə- Moskvaya göndərirdilər. Belə bir şəraitdə Bakıda kommunist ideologiyasına uyğun əsərlər daha fəal təbliğ və tərcümə olunurdu.
9-11-2019, 08:22 Məqalənin davamı
İSLAM ŞƏRQİNİN ORTA ƏSR İSPAN ƏDƏBİYYATINDA ROLU “SİD HAQQINDA NƏĞMƏ”

Müəııif: Jalə Qənbərli

Tarixin sm aqlarından uğurla çıxan orta əsr İspaniyası çox böyük tarixi və siyasi hadisələrlə zəngindir. Bu hadisələr İspan ədəbiyyatından yan keçməyə rok, omm gələcək inkişafında həlledici rol oynamışdır. Beləki 711-ci ildə Şimali Afrikadan ərəb tayfaları olan bərbərlərin (mavrlar) Priney yanmadasına daxil olması .Vestqot krah Rodriqonun qoşunlarının darmadağın edilməsi ilə nəticələndi. Qısa bir müddət ərzində Kontabriya dağlan arsmda yerləşən Asturiya krajlığmı çıxmaq şərti ilə İspaniyanın bütün ərazisi ərəblərin İxtiyarına keçdi. İlk öncə ərəblərin istilası altından biitün ərazilər mərkəzi Damaskda yerləşən Xilafətin tabeçiliyində olsa da, çox tezliklə müstəqil Kordova əmirliyi,bir qədər sonra isə bütün istila edilmiş ərəb torpaqlarini öz hakimiyyəti altında birləşdirən Kordova xilafəti yarandı. Kordova çox tezliklə Avropanin ən qüdrətli dövlətlərindən birinə çevrilərək,diger Avropa dövlətləri ilə sıx əməkdaşlıq etməyə başladı. Kordova dövrünün ən güzel şəhərlərindən birinə çevrildi.Onun şair və alimlərinin şöhrəti isə bütün Avropaya yayıldı. Ərəblərin Piriney yarımadasını ələ keçirməsi yalmz tarixi nöqteyi-nəzərdən böyük əhəmiyyət kəsb etmir.Çinki de.nək olar ki,8. əsr ərzində burda iki fərqli dünya,iki fərqli mədəniyyət xristian Qərbi ve müsəlman Şərqi yaşayır və inkişaf edirdi. Ərəblərin İspaniyaya hücumu yalnız istila ilə nəticələnmədi,bu istila ispan xalqına böyük tövhələr verdi. Belə ki,xilafət bütün vasitələrlə burada elmin müxtəlif sahələrinə,xüsusəndə ədəbiyyatın inkişafına böyük təkan verdi. Fikrimizi əasalandırmaq üçün deyək ki, X əsrdə Xəlifə II Əl Hakamın Kordovada yerləşən şəxsi kitabxanasında 400 mindən çox kitab vardı ki,onların içərisində yunan və roma alimlərinin əsərləri həm orijinal,həm də tərcümə variantlarında saxlanılırdı. Məhz ərəblərin sayəsində bütün Avropa Aristotel ve Platonun doktrinalarının təhrif deyil,orijinal formaları ilə tanış olmuşlar. Universitetlərin ve digər təhsil ocaqarmm yaranması da məhz bu dövrlərə aiddir. Ərəblər İspaniyaya özləri ilə birlikdə gözəl poeziya da gətirmişlər. Məlum olmuşdur ki,İspan lirik poeziyası məhz ərəb lirik poeziyasının təsiri altında formalaşmışdır. 
8-11-2019, 22:01 Məqalənin davamı
ORUC BƏY BAYAT, YOXSA PERSİYALI DON XUAN?

Müəllif: Jalə QƏMBƏRLİ

Respublikamız dövlət müstəqilliyini əldə etdikdən sonra Azərbaycan tarixinin, ədəbiyyatının dalıa dərindən öyrənilməsi, xalqımızın unudulmuş övladlarının üzə çıxardılması çağdaş elmimizin diqqət mərkəzində duran, problemlerindəndir. Xalqımızın belə övladlarından biri də son dərəcə maraqlı və macəralarla zəngin həyat yaşamış son vaxtlara qədər Avropada Persiyalı Don Juan və ya Persiyalı Don Xuan adı ilə tanınmış Oruc bəy Bayatdır.
1599/1601 Səfəvi səfirliyinin katibi kimi İspaniyaya getmiş Oruc bəy Qızılbaşların Bayat tayfasından olan Sultanəli beyin oğlu olmuşdur. Sultanəli bəy sarayın sayılan şəxslərindən biri olaraq Məhəmməd Xudabəndinin və onun oğlu Həmzə Mirzənin ən çətin və məsuliyyətli tapşırıqlarını yerinə yetirmiş və döyüşlərin birində qəhrəmanlıqla həlak olmuşdur.
1590-cı ildə Səfəvi dövləti Osmanli imperiyası ilə sülh bağlamaq məcburilərində qalır və müqaviləyə əsasən Şərqi Gürcüstan, Ermənistan, Kürdüstan və demək olar ki,bütün Azərbaycan Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altına keçir. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Şah Abbas hökuməti torpaqları geri qaytarmaq fikrindən əl çekmir və yeni müharibəyə başlamaq üçün hazırlıq görür. Mehz elə bu dövrdə İsfahana məşhur Şerli qardaşları gəlir və Şah Abbasla görüşləri zamanı onu Avropadan dayaq almaq üçün oraya nümayəndə heyəti fikri ilə razı salmağa çalışırlar. Və artıq Avropa dövlətləri üçün də təhlükəyə çevrilən Osmanlı imperiyasına qarşı Avropa dövlətləri ilə Səfəvi dövlətinin maraqlan obyektiv baxımdan üst-üstə düşdüyü üçün Şah Abbas bu fikirlə razılaşır. Səfirliyin başında Hüseynəli bəy dururdu və bu səfər zamanı onu dörd katib yə on beş qulluqçu müşayet edirdi. Səfirliyin birinci katibi isə Oruc bəy Bayat teyin edilir,
8-11-2019, 21:44 Məqalənin davamı
EL ТЕМА DE FICCIÖN Y REALIDAD EN DON QUIJOTE

Müəllif: Jale GANBARLI

Desde el prölogo hasta la ultima pagina, Don Quijote se describe сото un ataque orientado a “derribar la mäquina mal fimdada de los libros de caballerias”. El tema aparece al principio у fin de las dos partes, Seria dificÜ encontrar a ün autor у obra que mäs elaramente declararan su propdsito.
Cüäles eran los libros de caballerias de que Don Quijote tram. Los libros de caballerias espafioles contienen biografias de pdroes de siglos anteriores. De sangre real, por peripecias dİYersas viven seperados de sus padres desde la ninez. Haciendose arman Caballeros, andan por el mundo у encuentran aventuras. Su campo es preferiblemente lugares exöticos de la Europa oriental у Asia; Pueden о no tenerun escudero, pero suelen viajar con amigos. A1 caballero andante le gusta la floresta у la vida libre, pero aboirece la soledad. Las aventuras pueden pripiciarse por el socorro a gentes necesitatades urgentemente de su ayuda reyes у reiiıas cuyos reinos ban sido invadi dos,rebel des que amenazan el orden publico en partes remotas,mujefes burl adas,personas cautivadas que precisan el brazo del caballero para ponerse en libertad. Elios propagan con sus armas la religion cristiana.Much.as veces tienen en dabio о mago сото mecenas. Participan en tomeos у ganan atendon femenina. No es rara la vicisitud de un personaje preso muchos' aflos por encantamiento. A! final llegan a conocer su verdadera İdentidäd, a casarşe у a ser coronados. Entonces tienen que quedarse en la corte para desempeüar sus responsabilidades, pero engendran hijos que repiten el ciclo.
8-11-2019, 17:37 Məqalənin davamı
ƏDƏBİ QƏHRƏMANIN TARİXİ, DON KİXOT OBRAZI

Müəllif: Jalə QƏNBƏRLİ

1605-ci ildə Madrid kitab satanı Fransisko de Robles Servantesİn Ağıl dərtası Lamançlı əsilzadə Don Kixot romanının ilk nüsxələrini satmağa başladı. Həmin ilin iyulunda Valensində Don Kixotun birinci hissəsinin artıq beşinci nəşrini satırdılar, 1607-ci ildə İngiltərə və Brussel nəşrləri göstərir ki, bu kitab yalnız İspaniyada deyil, başqa ölkələrdə də böyük şöhrət qazanmışdır.
Roman üzərində işin başlanması tarixini adətən 1600-cü ilə aid edirlər ki, bu vaxt heç də gənc olmayan Servantes Sevilyyamn məhbəsində borc cəzası çəkirdi. Hər halda əsərin birinci nəşrində onun icazə tarixi 1604-cü il 26 sentyabr qeyd olunur. Servantes Öz sələflərindən fərqli olaraq cəng a vəri iyə, xüsusən cəngavərlik idealına birtərəfli münasibətdən uzaq olmuşdur. Don Kixotun kitabxanasının təmizlənməsini əks etdirən məşhur fəsildən göründüyü kimi, müəllif də, onun qəhrəmanları da Qalliyalı Amadis haqqında romana ehtiram edib onu saxlayarlar, Don Kixot özü də dönə-dönə Amadisin xatirəsinə və qəhrəmanlıqlarına istinad edir. Özünün çoxplanlı və dərin məzmunu sayəsində Don Kixot adi nəzirə çərçivəsindən çıxıb insan dühasının yaratdığı ən böyük əsərlərdən biri olmuşdur.
8-11-2019, 17:23 Məqalənin davamı
ÖMÜR YOLU

Müəllif: Əfqan MƏMMƏDOV

Nədənsə onunla bn dəfəki söhbətimizdə soz yoldan düşdü. Günümüzün əsas mövzularından olsa da bunun bizim mətləbə dəxli olduğunu zənn etmirdim. Hər halda ilk baxışdan belə görünürdü.
O, isə uzun illərin o tayında qalmış bir şirin əhvalatı gözləri önündə canlandırıb mənə danışmağa başladı.
...1956-cı ilin may ayının son, yazın da gəl-gəl deyən günbmndon biriydi. Məktəbdən çıxıb al-yaşda bürünmüş kəndimizin aralıq yollan ilə evə tələsirdim. Buna görə də yolumu kəsədən salmağa çalışırdım.
İlin bu allı-güllü vədəsində çiçək-çiçəyi çağırsa da, yal- yamaclardan əsib gələn sərin yaz mehi üz-gözümü oxşasa da qəlbimə bir narahatlıq, həyəcan qarışıq qəribə hisslər dolmuşdu. Həb bərkiməmiş çiyinlərimdən, elə bil, ağır yük sallanırdı. Axı, qabaqdan həm buraxılış, həm do qəbul imtahanları gəlirdi.
Bu yükün altından çıxmaq üçün ürəyimdə Tanrıdan özümə təpər, dözüm diləyir, həm do tövsiyə edirdim ki, ayə, kitabdan-dəftərdən möhkəm yapış.
6-11-2019, 11:31 Məqalənin davamı
KALDERON VƏ ONUN YARADICILIĞI

Müəllif: Jalə QƏNBƏRLİ

Böyük ispan dramaturqu Don Pedro Kalderon de la Barka 17 yanvar 1600-cü ildə Madriddə kral xəzinəsinin katibi Dieqo Kalderonun evində dünyaya göz açmışdır. Təmtəraqlı adı (Pedro Kalderon de la Barka Enao de la Barreda i Pianyo) və «İnam naminə» şüarlı gözqamaşdırıcı gerbi uzun illər bir çox tədqiqatçıları onun aristokrat mənşəli olmasmı düşünməyə vadar etmişdir. Əslində orta səviyyəli bır dvoryan ailəsinə mənsub olan Kalderon ilkin təhsilini Madridin yezuitlər kolleci olan «Kolexio imperialında» almışdır. Daha sonra isə erkən itirdiyi anasının onu ruhani görmək arzusunu yerinə yetirmək məqsədi ilə Alkala de Enares, daha sonra isə Salamanka universitetinə daxil olaraq mülki və kanonik hüquqi öyrənmişdir. Salamanka universitetinə daxil olarkən atasmı İtirən Pedro burada təhsilini fasilələrlə davam etdirir, daha sonra isə ailədə baş verən problemlər onun univuersıteti tərk edərək, Madridə qayıtmağa məcbur edir. Bütövlükdə götürdükdə dramaturqun gənclik illəri barədə məlumatlar qızıl əsrin digər nümayəndələri Servantes və Lope de Veqayla ilə müqayisədə məhduddur. Lakin əldə edilmiş məlumatlara əsasən o, 1619-1623-cü illərdə Madriddə yaşayaraq, azad həyat tərzi sürür və dini karyera barədə belə düşünmürdü. Bu dövrdə o, öz dövrünün dvoryanlarmdan heç nə ilə fərqlənmir, duellərə çıxır və hətta bir dəfə bir rühaninİn bəlağətli nitqini məsxərəyə qoyduğuna görə qısa müddətli həbs edilir.


6-11-2019, 11:14 Məqalənin davamı
Öncəki 1 2 3 4 5 6 Sonrakı
Ünvan: AZ1073. Bakı ş., Yasamal r-nu,
              Mətbuat pr., 529-cu məhəllə “Azərbaycan” nəşriyyatı, 6-cı mərtəbə
Tel.:    (+994 12) 510 63 99
Mob.: (+994 50) 209 59 68
           (+994 55) 209 59 68
www.aem.az
E-mail: elmmerkezi@gmail.com