TARAS ŞEVÇENKO BƏDİİ İRSİNİN AZƏRBAYCANDA TƏDQİQİ

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/52/23-26
Nəhayət Mübariz qızı Hüseynli 
Bakı Slavyan Universiteti

TARAS ŞEVÇENKO BƏDİİ İRSİNİN AZƏRBAYCANDA TƏDQİQİ

Açar sözlər: Taras Şevçenko, tərcümə, Kobzar, ədəbiyyat, yubiley, məqalə 
Key words: Taras Shevchenko, translation, Kobzar, literature, anniversary, article
Ключевые слова: Тарас Шевченко, перевод, Кобзарь, литература, юбилей, статья 
 
Azərbaycan xalqı ilə Ukrayna xalqları arasında sıx münasibətlər lap qədimdən mövcud olmuşdur. Bu münasibətlər tarixən davam edir və bu gün də davam etməkdədir. Azərbaycan və Ukrayna iqtisadi, mədəni və siyasi əlaqələri sürətlə inkişaf edir. 
Hər iki ölkə SSRİ-nin tərkibində müttəfiq respublika olmuşlar. Elə həmin dövrdə də onlar arasında iqtisadi və mədəni əlaqələr formalaşmışdır. SSRİ dağıldıqdan, postsovet məkanında müstəqil dövlətlər yarandıqdan sonra bu münasibətlər daha da inkişaf etməyə başlamışdır. Bu münasibətlər tarixən mövcud olub və bu gün də davam edir. Azərbaycan xalqını Ukrayna Respublikasının Krım yarımadasında yaşayan türkdilli xalq - krım tatarları ilə daha sıx tellər bağlayır. Krım türklərindən olan İsmayıl Qaspiralı, Mustafa Krımoğlu və s. Azərbaycanda hörmətlə yad edilir. 1930-cu illərdə ukraynalılar da Azərbaycan xalqı kimi Stalin rejiminin repressiyalarına məruz qalıb. 

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [212,76 Kb] (yüklənib: 1)


15-05-2020, 14:37 Məqalənin davamı
DİLİN İNKİŞAFINDA DİLLƏRİN QARŞILIQLI ƏLAQƏSİNİN ROLU

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/52/19-22
Zərifə Bayram qızı Məmmədova,
Zərifə İsmayıl qızı Avilova
Azərbaycan Tibb Universiteti

DİLİN İNKİŞAFINDA DİLLƏRİN QARŞILIQLI ƏLAQƏSİNİN ROLU

Açar sözlər: dil, dillərin əlaqəsi, dilin inkişafı, dilin zənginləşməsi, dilin təkmilləşməsi 
Key words:  language, language ties, language development, language enrichment, language improvement
Ключевые слова: язык, языковые связи, развитие языка, обогащение языка, совершенствование языка

Giriş
Dilin inkişafı onun öz funksiyalarını necə yerinə yetirə bilməsindən asılıdır. Əgər dil hər hansı bir funksiyanı yerinə yetirmirsə, onda  həmin istiamətdə inkişaf prosesi dayanmış olur. Məişət dili səviyyəsində işlənmə, təbii ki, elmi və rəsmi üslubların inkişaf etməməsi ilə şərtlənir. Bu halda dil müxtəlif elm sahələri üçün metadil funksiyasını itirir. Aydındır ki, metadil funksiyasını yerinə yetirməyən dil müəyyən sahəyə aid anlayışların izahını və ifadəsini mövcud olan bütün əşya və anlayışları ifadə edə bilməlidir. Dilin kamilliyi həmin anlayışların necə ifadə olunmasından asılıdır. 

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [199,75 Kb] (yüklənib: 3)


15-05-2020, 14:30 Məqalənin davamı
XX ƏSRIN 50-CI İLLƏRİNDƏ AZƏRBAYCAN RƏNGKARLIĞINDA TƏSVİRİ SƏNƏTƏ QOVUŞMUŞ QADIN OBRAZLARIN XÜSUSİYYƏTLƏRİ

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/53/212-215
Fidan Nazim qızı Məmmədova
Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası

XX ƏSRIN 50-CI İLLƏRİNDƏ AZƏRBAYCAN RƏNGKARLIĞINDA
TƏSVİRİ SƏNƏTƏ QOVUŞMUŞ QADIN OBRAZLARIN XÜSUSİYYƏTLƏRİ

Açar sözləri: qadın obrazı, portret, M.Abdullayev, T.Tağıyev, B.Mirzəzadə
Key words: female image, portreit,M.Abdullayev, T.Tagiyev, B.Mirzazadeh
Ключевые слова: образ женщины, портретМ.Абдуллаев, Т.Тагиев, Б.Мирзезаде

Əgər tarixə qovuşmuş Azərbaycan incəsənət tarixinə nəzər yetirsək, o zaman qadın gözəlliyinin və incəliyinin tərənnümünün təsviri sənətdə, o cümlədən də rəngkarlığda mühüm yer tutduğunu görərik. Əgər keçmişimizi vərəqləməli olsaq, o zaman Azərbaycan tarixində çoxsaylı qəhrəman, cəsur və ziyalı qadınlarımızın olduğunu görərik.
Müharibədən sonrakı dövrdə Azərbaycan rəngkarlığının fərqləndirici xüsusiyyəti müasirliye nüfüs edilməsindən, janrların geniş inkişafından ibarətdir. Rəngkarlığda ön planda sosrealizm özünü biruzə verir.  Rəssamlar  əmək fədakarlığını, başdan-başa dəyişmiş vətən torpagının gözəlliyini tərənnüm edən, bir sıra qadınların obrazını kətan üzərində canlandırmışlar. Bu dövrdə məharətlə çalışan rəssamlardan M.Abdullayev, B.Mirzəzadə, T.Tağıyev və b. öz dəsti-xətti ilə seçilən və başqa sahələrdə öz sözünü demiş və özünəməxsus sənət yolu seçmiş qadınların obrazını əsərlərində canlandırmışdırlar.

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [218,45 Kb] (yüklənib: 5)
14-05-2020, 12:59 Məqalənin davamı
“ŞUŞA”-nın TARİXİ-MEMARLIQ ABİDƏLƏRI ELTURAN AVALOVUN QRAFİK SİLSİLƏSİNDƏ

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/53/209-211
Aytac Rauf qızı Teyyubova
Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası

“ŞUŞA”-nın TARİXİ-MEMARLIQ ABİDƏLƏRI
ELTURAN AVALOVUN QRAFİK SİLSİLƏSİNDƏ

Açar sözlər: Şuşa, abidə, qrafika, memarlıq, lövhə, ağ-qara cizgilər  
Key words: Shusha, monument, graphics, architecture, picture, black and white drawings  
Ключевые слова: Шуша, памятник, графика, архитектура, рисунок, черно-белые рисунки

İntiqam hissiylə coşurdu Şuşa,
Bu döyüş deyildi, adi tamaşa.
Düşmənin qurduğu hiylə torunda,
Son dəfə canını tapşırdı Şuşa. 
                             (Səməd Vurğun)

Şuşa Azərbaycan xalqı üçün həmişə qürur mənbəyi hesab olunan mövzu olmuşdur və bu təsviri incəsənətimizdə də özünü aydın bir şəkildə göstərir. Bu da səbəbsiz deyil. Azərbaycanın  unikal mədəniyyət mərkəzlərdən biri olan Şuşa Dağlıq Qarabağ Muxtar vilayətinin ən səfalı bölgələrindən biridir. Şəhərin əsası Pənahəli xan tərəfindən qoyulduğuna görə də ilk vaxtlarda “Pənahabad” adlandırılırdı. Şuşa qalası 3 əsas qapıya malik idi: Ağoğlan, Gəncə, İrəvan qapıları. Qarabağın incisi sayılan Şuşa öz tarixi memarlığı ilə məhşur olan şəhərdir. Burada 549 qədimi bina, 17 məscid, 2 qəsr, 2 mədərsə,72 mühüm tarixi abidə və tanınmış şəxslərin evləri mövcuddur. Bu bölgədə yerləşən bir çox tarixi memarlıq abidələri memar Kərbalayi Səfixan Qarabaği tərəfindən inşa edilmişdir. Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin Erməni silahlı birləşmələri tərəfindən ələ keçirilmiş torpaqlarında  vandalizmin izlərini aydın bir şəkildə görmək mümkündür. Bunun ən başlıca nümunəsi isə memarlıq abidələrimiz hesab olunur ki, Ermənilər Azərbaycana məxsus olan bir çox abidələrin məhv edilməsini ilə yanaşı təəssüf ki, bəzilərinin də ermənləşdirilməsinə nail olmuşlar. Bu mənada Şuşa ünvanlı sənət əsərləri duyulası tarixi əhəmiyyət daşıyır. Çünki, zamanında malik olduqlarımızın gələcək nəsillərə çatdırılması üçün tarixi abidələrimizin bədiiləşdirilməsi ən yaxşı vasitədir.

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [240,83 Kb] (yüklənib: 8)


14-05-2020, 12:55 Məqalənin davamı
XX ƏSR AZƏRBAYCAN BƏDİİ METAL SƏNƏTİNİN İNKİŞAFI

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/53/205-208
Səbinə Həbib qızı Abbaslı
Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası

XX ƏSR AZƏRBAYCAN BƏDİİ METAL SƏNƏTİNİN İNKİŞAFI

Açar sözlər: bədii metal, texnika, ənənəvi, dəmirçilik sənəti, misgərlik sənəti, zərgərlik sənəti 
Key words: art metal, technique, traditional, blacksmith, coppering, jewellery art
Ключевые слова: художественный металл, техника, традиционное, железное ремесло, медничество, ювелирное искусство

Hələ qədim zamanlardan bəri bədii metal sənəti Azərbaycan ərazisində ən çox inkişaf etmiş sənətlərdən biri idi. Azərbaycanda eneolit dövründə mis kəşf edildikdən sonra metal ibtidai icma cəmiyyətinin iqtisadi, təsərrüfat, ictimai və mədəni həyatında görkəmli rol oynamağa başlayır. Bu zaman başqa metallar da tapılıb müəyyənləşdirilir. Misal üçün, qurğuşun, qalay, marqanes metallarının kəşfi Azərbaycan tarixində yeni və mütərəqqi bir dövrün, tunc dövrünün başlanması ilə bağlıdır. Azərbaycan ərazisində qazıntılar zamanı tapılmış maddi-mədəniyyət nümunələri göstərir ki, əcdadlarımız hələ e.ə. II minillikdə tuncdan zərif formalı qablar, xəncərlər, baltalar, kəmərlər və s. zinət əşyaları düzəldib öz həyat və məişətlərində istifadə edirlərmiş. Bəşəriyyət tarixində "tunc dövrü" adlanan bu dövr Azərbaycana, 4 min il bundan əvvəl olduğuna baxmayaraq çox zəngin maddi mədəniyyət nümunələri vermişdir. Məhz buna görə də məşhur rus alimi, akademik İ.İ.Meşşaninov Azərbaycanın ərazisini zəngin və təbii muzey adlandırmışdır. 

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [178,63 Kb] (yüklənib: 3)
14-05-2020, 12:51 Məqalənin davamı
KƏKƏLƏMƏNİN ETİOLOGİYASI VƏ PATOGENEZİ

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/53/202-204
Yaqut İbrahim qızı Abduləliyeva
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti
yaqut.abdulaliyava@mail.ru

KƏKƏLƏMƏNİN ETİOLOGİYASI VƏ PATOGENEZİ

Açar sözlər: kəkələmə, nitq qüsurları, loqoped, psixoloji problem
Key words: stuttering, speech defects, logopedic, psychological problems
Ключевые слова: заикание, дефекты речи, логопедия, психологические проблемы

Kəkələmə müasir dövrün aktual problemlerindən biridir və nitqin tempo-ritmik hissəsinin pozulması ilə şərtlənir. Kəkələmə nitq patologiyası olaraq, bir fizioloji bütünlük kimi qıcolmalar nəticəsində ani yaranan artikulasiya aparatının pozulmasıdır. Qədim dövrlərdə Hippokrat kəkələməni baş beyində iltihabın çoxalması ilə, Aristotele isə artikulyasiya üzvlərinin düzgün olmayan quruluşu ilə izah edirdilər. Mərkəzi və ya periferik nitq aparatı şöbələrindəki pozulmaların kəkələmə ilə  nəticələnməsi fikrini Qalen, Sels, İbn Sina kimi mütəfəkkirlər irəli sürmüşdürlər. XVII–XVIII əsrlərdə kəkələməni periferik nitq aparatının natamamlığı ilə izah etməyə cəhd göstərmişlər.Santorani hesab edirdi ki, kəkələmə sərt damaqda olan dəlikdən seliyin dilə süzülməsi nəticəsində nitqin çətinlişməsindən yaranır. Butserə görə isə alt çənədə qeyri – normal çökəkdə dilin ilişməsi kəkələməni yaradan səbəblərdən biridir.Erve-de-Şequanın gəldiyi nəticəyə görə kəkələmə ya dil altı pərdənin qısa olmasından, ya da dilin uzunluğu ilə ağız boşluğu arasında uyğunsuzluğun olmasından irəli gəlir.

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [145,89 Kb] (yüklənib: 6)
14-05-2020, 12:46 Məqalənin davamı
MƏKTƏBƏQƏDƏR YAŞLI DİSLALİYALI UŞAQLARDA DİLİN QRAMMATİK TƏRƏFLƏRİNİNFORMALAŞDIRILMASI ÜZRƏ İŞİN MƏZMUNU

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/53/199-201
Qəndab Asif qızı Mustafayeva
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti

MƏKTƏBƏQƏDƏR YAŞLI DİSLALİYALI UŞAQLARDA DİLİN QRAMMATİK
TƏRƏFLƏRİNİNFORMALAŞDIRILMASI ÜZRƏ İŞİN MƏZMUNU

Açar sözlər: differensial diaqnostika, dislaliya, dizartiya komponenti, məktəbəqədər təhsil, korreksiya pedaqogiyası
Kлючевые словa: дифференциальная диагностика, логопедия, дислалия, дизартрический компонент, дошкольное образование, коррекционная педагогика
Key words: differential diagnostics, dyslalia, dysarthria component, preschool education, correctional pedagogy

Alimlər və müəllimlər qeyd edirlər ki, minimal dizartiya pozulmalarıilə mürəkkəb dislaliya arasında çox böyük oxşarlıq var. Ancaq dizartriyada səs tələffüzünün korreksiyası müəyyən çətinliklərə səbəb olur. İlk dəfə nitq pozulmaları xəstəlikləri sahəsində tanınmış mütəxəssis Alman həkim Qerman Qutsman, buna diqqət yetirmişdir. O qeyd edirdi ki, bu pozulmalar bulanıqlıq, artikulyasiyanın pozulmasıilə xarakterizə olunur. 
Nitqinfonetik tərəfinin pozulmalarınınaradan götürülməsi üzrəvə loqopedik işdə maksimal nəticələr əldə etməkvə adekvat korreksiyametodlarını seçmək üçünxarici əlamətlərinə görə bənzər,lakin fərqli mexanizmlə­rə malik pozulmuş dizartriya və dislaliyanımüəyyənləşdirməkdən ötrüdifferensial diaqnostika aparmaq lazımdır.

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [139,95 Kb] (yüklənib: 7)
14-05-2020, 12:44 Məqalənin davamı
KİÇİK MƏKTƏB YAŞLI OPTİK DİSQRAFİYALI UŞAQLARIN XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ NÖVLƏRİ

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/52/196-198
Lalə Əmrah qızı Fətəliyeva
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti
lalefataliyeva0@gmail.com

KİÇİK MƏKTƏB YAŞLI OPTİK DİSQRAFİYALI UŞAQLARIN
XÜSUSİYYƏTLƏRİ VƏ NÖVLƏRİ

Açar sözlər: disqrafiya, optik disqrafiya, literal optik disqrafiya, güzgülü disqrafiya
Key words: dysgraphia, optical dysgraphia, literal optical dysgraphia, mirrow dysgraphia
Ключевые слова: дисграфия, оптическая дисграфия, литеральная оптическая дисграфия, зеркальная дисграфия

Kiçik məktəbyaşlı uşaqların yazı vərdişlərinin yaradılmasına oxu ilə bir vaxtda başlanılır. Hal-hazırda tipik uşaqların yazıya yiyələnməsi dörd mərhədə aparılır:
I mərhələ bələdləşdirici olub, böyük məktəbəqədər yaş dövrünü əhatə edir. Bu mərhələdə uşağa kağız vərəqi, karandaş və qələm ilə davranmaq bacarığı təlim edilir.  Onda görmə analizatorunun, əlin hərəkətləri formalaşdırılır. Uşaq yazını ünsiyyət vasitəsi kimi anlamağa başlayır.
II mərhələ analitik mərhələ olub, məktəb təlimində əlifbaya qədər və əlifba mərhələsini əhatə edir. Bu mərhələnin özü də iki yarımmərhələyə ayrılır: hərf elementləri və onların birləşmələrinin yazılması zamanı motorikanın inkişafının baş verdiyi sadə (elementar) mərhələ və səsin hərflə əlaqələrinin möhkəmləndirildiyi yarımmərhələ. 
III mərhələ analitik-sintetik (hərfdən sonrakı) mərhələdir. Bu mərhələ hərflərin hecalara, söz tərkibində birləşmələrinə keçidini təmin edir.

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [138,55 Kb] (yüklənib: 2)


14-05-2020, 12:41 Məqalənin davamı
MƏKTƏBİN KOLLEGİAL İDARƏEDİLMƏSİ

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/53/193-195
Şəbnəm Fikrət qızı Mahmudova
Bakı, Azərbaycan
s.mahmudova350@gmail.com

MƏKTƏBİN KOLLEGİAL İDARƏEDİLMƏSİ

Açar sözlər: idarəetmə, pedaqoji nəzarət, kollegiallıq, pedaqoji şura, təşkilatçılıq, hesabat, İKT
Key words: managment, pedagogical board, control, collegiality, monitoring, pedagogical organization, reporting, ICT
Ключевые слова: управление, педагогический совет, надзор, коллегиальность, мониторинг, педагогическая организация, отчетность, ИКТ

Giriş
Məktəbdə pedoqoji prosesin düzgün təşkilində, mənəvi psixoioji mühütin yaradılmasında,müəllimlərin pedoqoji fəaliyyətinin təşkilində, onların yaradıcılıq qabiliyyətlərinin səmərəli yüksəldilməsində, qabaqcıl pedoqoji təcrübənin yayılmasında kollegial orqanların rolu böyükdür. Kollegial idarəetmə orqanları olan pedoqoji şura, direktoryanı müşavirə, fənn metodbirləşmələri, sinif rəhbərlərinin metodbirləşmələri, həmkarlar komitəsi, valideyn komitəsi, metodik şura və s. orqanlar məktəbdaxili idarəetmədə əsas əhəmiyyətli fəaliyyətə malikdir. 
Məktəbdə kollegial orqanlarin fəaliyyətinin səmərəli olması üçün direktor məktəbin təcrübəli müəllimləri ilə məsləhətləşərək onların fikirlərini, rəylərini əsas götürərək, pedoqoji prosesin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə çalışır. 

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [140,94 Kb] (yüklənib: 5)



14-05-2020, 12:15 Məqalənin davamı
THE ROLE OF TRANSLANGUAGING IN SHAPING AN INCLUSIVE LEARNING ENVIRONMENT

DOI: 10.36719/AEM/2007-2020/53/190-192
Aygun Akif Abbasova
Baku Slavic University
aygun.a.abbasova@gmail.com

THE ROLE OF TRANSLANGUAGING IN SHAPING
AN INCLUSIVE LEARNING ENVIRONMENT

Key words: translanguaging, intercultural communication, educational process, bilingualism, multilingualism
Açar sözlər: translinqvizm, mədəniyyətlərarası ünsiyyət, tədris prosesi, bilinqvizm, multilinqvizm
Ключевые слова: транслингвизм, межкультурная коммуникация, образовательный процесс, двуязычие, многоязычие

At the turn of the millennium, humanity is undergoing dramatic changes, during which the world is transformed into a single global system, which significantly changes communication, political, economic, cultural and other spheres of life. Globalization has captured all spheres of human life and activity, including culture. Since language reflects culture, it is obvious that the phenomenon of universal unification has manifestations of a linguistic, linguocultural, sociocultural nature.
 On the one hand, scientists are worried about the fact that globalization leads to the extinction and even loss of a number of languages; on the other hand, the threat of extinction, on the contrary, leads to an increase in ethnic identity, the revival of national languages and cultures. And one more side of globalization processes is noted by scientists: the emergence and active development of translanguaging, the ability of bi- and multilinguals to collect information in at least two languages and transmit it through a third language. 

MƏQALƏNİ YÜKLƏ [127,58 Kb] (yüklənib: 15)
14-05-2020, 12:12 Məqalənin davamı
Öncəki 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 72 Sonrakı
Ünvan: AZ1073. Bakı ş., Yasamal r-nu,
              Mətbuat pr., 529-cu məhəllə “Azərbaycan” nəşriyyatı, 6-cı mərtəbə
Tel.:    (+994 12) 510 63 99
Mob.: (+994 50) 209 59 68
           (+994 55) 209 59 68
www.aem.az
E-mail: elmmerkezi@gmail.com