https://doi.org/10.36719/2789-6919/40/61-64
Bənövşə Əzizli
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti
https://orcid.org/0009-0005-2073-4401
İngilis dilində nitq səslərinin təsnifatı
Xülasə
Nitq səslərinin təsnifatı nitqin fiziki xassələri ilə məşğul olan dilçiliyin bölməsi olan fonetikanın əsas istiqamətidir. Bu tədqiqat nitq səslərinin artikulyasiya, akustik və qavrayış xüsusiyyətlərinə görə samitlərə, saitlərə və supraseqmentlərə sistemli şəkildə təsnifatını araşdırır. Nitq səsləri samitlər üçün artikulyasiya yeri, artikulyasiya tərzi və səslənməsi, saitlər üçün isə hündürlük, arxa, dairəvilik kimi fərqləndirici xüsusiyyətlərə görə təsnif edilir. Bundan əlavə, təhlil məna və emosiyaların çatdırılmasında mühüm rol oynayan yüksəklik, vurğu və intonasiya kimi supraseqmental xüsusiyyətləri özündə birləşdirir. Təsnifat çərçivəsi həm nəzəri modelləri, həm də nitqin tanınması, dilin mənimsənilməsi, klinik fonetika və linqvistik tipologiya kimi sahələrdə praktik tətbiqləri vurğulayır. Səsin təsnifatına müxtəlif yanaşmaları tədqiq etməklə, bu məqalə fonemlər və qeyri-fonemik variasiyalar arasında fərq qoymağın mürəkkəbliyini vurğulayır, nitq istehsalının, qavrayışın və dillər arasında variasiyanın əsasını təşkil edən mexanizmlərin hərtərəfli başa düşülməsini təklif edir. Tədqiqat həm də dialektal variasiya, koartikulyasiya effektləri və səs dəyişikliyinin yaratdığı çətinlikləri həll edir, beləliklə, nitq səs təsnifatının dinamik və inkişaf edən təbiəti haqqında fikir verir.
Açar sözlər: fonetika, nitq səsləri, təsnifat, samitlər, saitlər, supraseqmentlər