DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/126/80-84
Fatimə Şükürova
Bakı Slavyan Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0009-1635-7833
fatimasukurova@gmail.com
Təlim fəaliyyətində motivasiya: psixoloji mahiyyət və nəzəri yanaşmalar
Xülasə
Motivasiya insan fəaliyyətini başladan, istiqamətləndirən və dəstəkləyən fundamental psixoloji mexanizmdir və daxili və xarici amillərin qarşılıqlı təsiri ilə formalaşır. Yeniyetmə fəaliyyətə şəxsi məna verdikdə və daxili ehtiyaclarını və maraqlarını aktivləşdirdikdə, öyrənmə zamanı motivasiya daha təsirli olur. Təlim motivasiyası şagirdlərin öyrənmə fəaliyyətinə cəlb olunmasını, istiqamətlənməsini və davamlılığını təmin edən əsas psixoloji mexanizmdir. O, daxili ehtiyaclar, maraqlar, məqsədlər və xarici təsirlərin qarşılıqlı təsiri nəticəsində formalaşır. Yeniyetməlik dövründə motivasiya sistemi qeyri-sabit olub, sosial və pedaqoji təsirlərə həssasdır. Tədqiqatlar göstərir ki, müəllim–şagird münasibətləri, müsbət əks-əlaqə, dəstəkləyici təlim mühiti və əsas psixoloji ehtiyacların ödənilməsi öyrənmə motivasiyasını gücləndirir.
Müxtəlif nəzəriyyələr (instinktiv nəzəriyyə, optimal oyanma nəzəriyyəsi, stimullaşdırma nəzəriyyəsi, özünüdərk nəzəriyyəsi, ARCS nəzəriyyəsi və gözləmə dəyəri nəzəriyyəsi) motivasiyanın izahında mühüm rol oynayır. Öyrənmə motivasiyası bioloji, psixoloji və sosioloji amillərin qarşılıqlı təsiri ilə formalaşır və xüsusilə yeniyetməlik dövründə öyrənməyə və akademik nailiyyətlərə marağın artması üçün şərait yaradır.
Beləliklə, təlim motivasiyasının effektiv təşkili şagirdlərin öyrənməyə marağını artırmaq, onların daxili ehtiyaclarını ödəmək və akademik uğurlarını davamlı şəkildə yüksəltmək üçün əsas amil kimi çıxış edir.
Açar sözlər: motivasiya, psixoloji ehtiyaclar, müəllim–şagird münasibətləri, təlim mühiti, yeniyetməlik dövrü