Anomal yüksək lay təzyiqlərinin tədqiqi və onların neft-qaz yataqlarının işlənməsində rolu
Günay Vaqifqızı1* 
, Almaz Quliyeva2 , Orxan Yaqubov2
Xülasə. Lay təzyiqi quyuların planlaşdırılmasında və karbohidrogen yataqlarının işlənməsində mühüm geoloji və kollektor parametridir. Bu tədqiqatda Bakı arxipelaqında yerləşən Bulla-dəniz qaz-kondensat yatağındakı anomal yüksək lay təzyiqi (AYLT) araşdırılır. Balaxanı lay dəstəsinin V, VII və VIII horizontları üzrə geoloji məlumatlar, təzyiq və temperatur göstəriciləri, quyu dərinlikləri, məhsuldar intervallar və hasilat məlumatları qiymətləndirilmişdir. Yüksək təzyiqli intervalları müəyyən etmək üçün ölçülmüş və hesablanmış təzyiq göstəriciləri normal hidrostatik təzyiqlə müqayisə edilmiş, anomallıq əmsalından istifadə olunmuşdur. Təxminən 4 645–6 145 m dərinlikdə yerləşən məhsuldar horizontlarda təzyiq normal hidrostatik göstəricilərdən yüksəkdir.
V horizontda təxminən 48,5 MPa, VII horizontda 70–72 MPa, VIII horizontda isə 80 MPa lay təzyiqinin qeydə alınması dərinlik artdıqca AYLT-nin davam etdiyini göstərir. Nəticələrə əsasən, böyük dərinlik, tektonik fəallıq, karbohidrogenlərin əmələ gəlməsi, yüksək temperatur, flüidlərin miqrasiyasının məhdudlaşması və etibarlı örtük süxurları təzyiq rejiminə birgə təsir göstərə bilər. Yüksək lay enerjisi ilkin hasilata müsbət təsir etsə də, AYLT qazma, quyunun tamamlanması, quyuya nəzarət və yatağın işlənməsi ilə bağlı riskləri artırır. Buna görə də Bulla-dəniz yatağının təhlükəsiz və iqtisadi cəhətdən səmərəli işlənməsi üçün təzyiqin dəqiq proqnozlaşdırılması və davamlı monitorinqi vacibdir.
Açar sözlər: anomal yüksək lay təzyiqi, Bulla-dəniz yatağı, məhsuldar horizont, kollektor təzyiqi, karbohidrogen yığımı, anomallıq əmsalı