Apiaceae ailəsinin Prangos acaulis və Prangos ferulacea növlərinin fitokimyəvi tərkibinin tədqiqi
Ziyəddin Məmmədov1* 
, Fatimə Rəşidova
Xülasə. Apiaceae ailəsi təxminən 3800 növü əhatə edir və dörd alt ailə ilə 29 tayfaya bölünür. Bu ailəyə daxil olan Prangos cinsi təxminən 30 növdən ibarətdir və əsasən Qərbi Asiya və Şərqi Aralıq dənizi bölgəsində yayılmışdır. Prangos növlərinin bir çoxu ənənəvi tibbdə geniş istifadə olunur və yumşaldıcı, qazqovucu (karminativ), antifunqal, antioksidant, antibakterial, sitokin ifrazını tormozlayıcı, qidalandırıcı, anti-HİV, tonik, meteorizmə qarşı və antihelmintik təsirlər kimi müxtəlif farmakoloji xüsusiyyətlər göstərir. Bu tədqiqatın məqsədi Prangos acaulis və Prangos ferulacea növlərinin fitokimyəvi tərkibini keyfiyyət reaksiyaları vasitəsilə təhlil etmək olmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Prangos ferulacea əvvəlki fitokimyəvi araşdırmalarda qismən öyrənilmişdir. Bu məqsədlə hər iki növdən əldə olunan bitki materialları müxtəlif keyfiyyət analizləri ilə fitokimyəvi skrininqdən keçirilmişdir. Nəticələr göstərmişdir ki, həm Prangos acaulis, həm də Prangos ferulacea bioloji cəhətdən aktiv birləşmələrlə zəngindir. Aparılan analizlər müxtəlif fitokimyəvi komponentlərin mövcudluğunu təsdiqləmişdir. Bu nəticələr həmin növlərin farmakoloji əhəmiyyətini vurğulayır və onların bioaktiv maddələrinin gələcək tibbi və bioloji tədqiqatlar üçün perspektivli olduğunu göstərir. Nəticə olaraq, bu araşdırma Prangos növlərinin fitokimyəvi profilləri haqqında dəyərli məlumatlar təqdim edir və gələcək farmakoloji və bioloji tədqiqatlar üçün elmi əsas yaradır.
Açar sözlər: Prangos acaulis (DC.) Bornm., Prangos ferulacea (L.) Lindl., Apiaceae, fitokimyəvi tərkib, keyfiyyət reaksiyaları