Azərbaycan EFL siniflərində transdilliliyin koqnitiv–sosial modelinin işlənməsinə doğru: konseptual çərçivə və tədqiqat istiqamətləri
Könül Abdurehmanova 
Xülasə. Bu məqalə Azərbaycanda ingilis dili (EFL) sinifləri üçün transdilliliyinin Koqnitiv–Sosial Modelini təklif edir. Çərçivə konseptual və metodoloji problemi həll etməyə yönəlib: transdilliliyinin koqnitiv-funksional və sosial-interaktiv ölçüləri əlaqədar tədqiqat istiqamətlərində müzakirə olunsa da, onların qarşılıqlı əlaqəsi açıq şəkildə yoxlanıla bilən ölçmə arxitekturası daxilində nadir hallarda dəqiqləşdirilir. Model koqnitiv-funksional transdilliliyinin — çoxdilli resursların anlama, mənanın yoxlanılması və tapşırıqla bağlı emal üçün səfərbər edilməsi kimi — sosial-interaksional transdillilikdən — çoxdilli resursların kimlik mövqeləndirməsi, münasibətlərin tənzimlənməsi və sinif qarşılıqlı təsirində istifadəsi kimi — fərqləndirir. Hər ikisi təsdiqlənmiş psixolinqvistik kateqoriyalar deyil, təklif olunan analitik konstruktlar kimi nəzərdən keçirilir. Çərçivə əlavə olaraq təfəkkür tərzi (mindset) və minnətdarlığı öyrənənlərin transdillilik təcrübələrini mənimsəməsi ilə əlaqəli ola biləcək dispozisiyalar kimi, sinif kontekstini isə kontekstual şərt kimi qiymətləndirir. Beş mərhələli tədqiqat proqramı konstrukt və məzmun validasiyasından başlayaraq kəşfiyyatçı və təsdiqedici faktor təhlili, struktur modeləşdirmə, ölçmə invariantlığının yoxlanılması və sinif müşahidəsi ilə davranış validasiyasına doğru irəliləyir. Töhfə əvvəllər tanınmamış koqnitiv–sosial fərqin iddia edilməsində deyil, bu ölçülərin ölçmə inkişafı və kontekstual validasiya ilə əlaqələndirilməsində analitik olaraq yoxlanıla bilən arxitekturanın müəyyənləşdirilməsindədir.
Açar sözlər: transdillilik, koqnitiv-funksional transdillilik, sosial-interaktiv transdillilik, çoxdilli təhsil, Azərbaycan, konseptual freym