DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/127/201-212
Çinarə Rzayeva 
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
Naxçıvan Bölməsi
Naxçıvan, Azərbaycan
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
cinarerzayeva@yahoo.com.tr
Azərbaycan folklorunda qadın baş örtüyünün etno-mədəni və
funksional xüsusiyyətləri
Xülasə
Bu məqalədə Azərbaycan geyim adları, yaylıq, örpək, şal, kəlağayı – etnik kimliyin formalaşması və mədəni dəyərlərin qorunması kontekstində sistemli şəkildə araşdırılır. Tədqiqatın əsas məqsədi geyim terminlərinin Azərbaycan xalqının kollektiv kimliyində və mədəni yaddaşında tutduğu yeri müəyyənləşdirməkdir. Araşdırmada folklor nümunələri, dastanlar, nağıllar, bayatılar və mərasim mətnləri, xalqın tarixi yaddaşını, sosial münasibətlər sistemini və mədəni dünyagörüşünü əks etdirən əsas mənbələr kimi götürülmüşdür. Məqalədə geyim adları yalnız maddi mədəniyyət nümunələri kimi deyil, eyni zamanda sosial statusun, cinsiyyət fərqlərinin, yaş kateqoriyalarının, regional xüsusiyyətlərin və estetik zövqün ifadəçisi olan simvolik göstəricilər kimi təhlil olunur. Folklor mətnlərində yaylıq, örpək kimi geyim elementlərinin qoruyucu, ayırdedici və tənzimləyici funksiyalar daşıdığı müəyyənləşdirilir. Araşdırma nəticələri göstərir ki, bu geyim adları folklor mətnlərində milli və etnik kimliyin əsas göstəricilərindən biri kimi çıxış edir və kollektiv kimliyin nəsildən-nəslə ötürülməsində mühüm rol oynayır. Geyim terminlərinin istifadəsi vasitəsilə cəmiyyətin dəyərlər sistemi, etik normaları və sosial davranış modelləri kodlaşdırılaraq qorunur. Məqalədə həmçinin geyim adlarının dilçilik və etnoqrafik aspektləri nəzərdən keçirilir, onların semantik xüsusiyyətləri və funksional yükləri təhlil edilir. Bu kontekstdə geyim terminlərinin mədəni yaddaşın qorunması və etnik kimliyin davamlılığının təmin olunmasındakı rolu xüsusi olaraq vurğulanır. Nəticə etibarilə, folklor mətnlərində işlənən geyim adlarının Azərbaycan xalqının etnik kimliyinin və mədəni irsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olduğu qənaətinə gəlinir. Bu məqalədə Azərbaycan cəmiyyətində yaylığın etnik-mədəni kimliyin formalaşmasındakı rolu empirik metodlar əsasında araşdırılmışdır. Tədqiqat müşahidə, sorğu və statistik analiz üsullarından istifadə etməklə aparılmışdır. Tədqiqatın empirik hissəsində şəhər və kənd mühitində aparılan sorğuların (n=133) nəticələri əsasında geyim elementlərinin müasir dövrdəki simvolik funksiyaları təsnif edilir.
Açar sözlər: Azərbaycan, Naxçıvan, qadın statusu, mədəni yaddaş, mədəni dəyərlər, baş örtüyü