DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/114/18-34
Validə Paşayeva
Atatürk Universiteti
texniki elmlər üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0000-0002-1600-2911
valide@atauni.edu.tr
Azərbaycan xalça və tikmələrinin kompozisiya və naxışlara görə müqayisəsi
Xülasə
Bu tədqiqatın məqsədi Azərbaycan tikmə və xalçaları arasındakı oxşarlıqları müəyyən etməklə onların ortaq mənşəyini təsdiqləməkdir. Əsas hipotez ondan ibarətdir ki, əgər bu sənət nümunələri çoxsaylı ümumi xüsusiyyətlərə malikdirsə, onların eyni köklərdən inkişaf etdiyi şübhəsizdir. Bu araşdırma, xarici elmi ədəbiyyatda və sənət çevrələrində Azərbaycan xalçalarının çox vaxt fərqli adlarla təqdim edilməsi və bu yolla onların həqiqi mənşəyinin təhrif edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Nəticədə, bir sıra Azərbaycan xalçaları digər xalqların mədəni irs nümunələri kimi təqdim olunur. Bu yanlışların qəsdən ve ya bilməyərək təkrarlanması zamanla onların doğru kimi qəbul olunmasına gətirib çıxarır. Qeyd edilən hipotezi əsaslandırmaq üçün Azərbaycan tikmə və xalça nümunələri həm ümumi kompozisiya, həm də bir sıra kompozisiya elementləri baxımından müqayisə edilmişdir. Nəticələr göstərir ki, bu iki sənət ənənəsi arasında dərin əlaqə mövcuddur və onların ornament və kompozisiyaları əsrlər boyu paralel şəkildə inkişaf etmişdir. Bir çox hallarda mövcud faktiki material müəyyən bir kompozisiya ve ya elementin ilk dəfə tikmədə, yoxsa xalçada
meydana çıxdığını müəyyən etməyə imkan vermir. Bununla belə, mövcud oxşarlıqların çoxluğu onların ortaq mənşəyini təsdiqləyir və bu xalçaların Azərbaycanın mədəni irsinin ayrılmaz hissəsi olduğunu sübut edir.
Açar sözlər: Azərbaycan tikmələri, Azərbaycan xalçaları, kompozisiya, ornament, mənşə