DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/130/212-222
Böyük məlumat və IoT texnologiyalarından istifadə etməklə real vaxt rejimində nəqliyyat axınının idarə edilməsi
Famil Məmmədov1* 
, Əli Sabzəliyev1 , Şahnaz Məmmədova1 ,
Ülviyyə Nematova1 , Havabəyim Əliyeva1
Xülasə. Urbanizasiyanın və nəqliyyat vasitələrinin sayının sürətlə artması yol hərəkətində sıxlığın yüksəlməsinə və ənənəvi nəqliyyat idarəetmə sistemlərinin səmərəliliyinin azalmasına səbəb olmuşdur. Statik məlumatlara və əvvəlcədən müəyyən edilmiş idarəetmə strategiyalarına əsaslanan ənənəvi yanaşmalar müasir şəhər nəqliyyat şəbəkələrinin dinamik xarakterini effektiv şəkildə idarə etmək üçün kifayət etmir. Bu baxımdan, böyük məlumat (Big Data) və əşyaların interneti (Internet of Things – IoT) texnologiyaları yol hərəkətinin real vaxt rejimində monitorinqi, təhlili və idarə olunması üçün yeni imkanlar yaradır. Bu tədqiqat böyük məlumat analitikası və IoT texnologiyalarının inteqrasiyasına əsaslanan real vaxt rejimində nəqliyyat axınının idarə edilməsi çərçivəsini təklif edir. Real vaxt trafik məlumatları yol hərəkəti sensorları, videomüşahidə kameraları və GPS ilə təchiz edilmiş nəqliyyat vasitələri daxil olmaqla müxtəlif IoT əsaslı mənbələrdən toplanır. Toplanmış məlumatlar real vaxt rejimində yol hərəkətinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, sıxlığın aşkarlanması və adaptiv nəqliyyat idarəetməsinin həyata keçirilməsi məqsədilə miqyaslana bilən böyük məlumat platformalarında emal olunur. Sistemin effektivliyinin qiymətləndirilməsi üçün orta hərəkət sürəti, nəqliyyat axınının intensivliyi, səyahət gecikməsi və tıxac indeksi kimi əsas yol hərəkəti göstəricilərindən istifadə edilir. Nəticələr göstərir ki, təklif olunan real vaxt nəqliyyat idarəetmə yanaşması yol hərəkətinin göstəricilərini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır. Ənənəvi nəqliyyat idarəetmə strategiyaları ilə müqayisədə nəqliyyat vasitələrinin orta sürəti və nəqliyyat axınının intensivliyi artır, səyahət gecikmələri və tıxac səviyyəsi isə nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır. Xətti və sütun diaqramları kimi vizuallaşdırma üsulları situasiya məlumatlılığını artırır və operativ qərar qəbulunu dəstəkləyir. Əldə olunan nəticələr təsdiq edir ki, böyük məlumat və IoT texnologiyalarına əsaslanan real vaxt nəqliyyat idarəetmə sistemləri nəqliyyatın səmərəliliyinin yüksəldilməsində, yol təhlükəsizliyinin artırılmasında və dayanıqlı şəhər mobilliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.
Açar sözlər: real vaxt rejimində nəqliyyatın idarə edilməsi, böyük məlumat analitikası, əşyaların interneti (IoT), intellektual nəqliyyat sistemləri, yol hərəkəti sıxlığı, ağıllı şəhərlər