DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/125/13-22
Gülsanam Norova
Nəvai İnnovasiya Universiteti
filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0009-0009-4802-3627
gulsanam1981ndpi@umail.uz
“Divanü lüğət it-türk” əsərində türk dilinin
dialektologiyası və leksik əlaqələri
Xülasə
Bu məqalədə Mahmud Qaşqarinin “Divanü lüğət it-türk” əsərinə əsaslanaraq XI əsr türk dillərinin dialektoloji və leksik əlaqələri elmi cəhətdən təhlil edilir. Əsərdə adı çəkilən Karluk, Qıpçaq, Oğuz və digər türk dialektlərinin fonetik, morfoloji və semantik xüsusiyyətləri müqayisə edilir, onların o dövrdəki ərazi bölgüsü, tarixi və etnolinqvistik xüsusiyyətləri müəyyənləşdirilir.
Tədqiqatda “Divanü lüğət it-türk” əsərindəki leksik vahidlərin hərtərəfli təsnifatı və onların semantik sahələrə bölünməsi yolu ilə türk dilləri arasındakı daxili struktur əlaqələrinə, ortaq köklərə və differensial əlamətlərə işıq salınır. Qaşqarinin mövcud türk dilləri sistemində verdiyi dialekt izahlarının ardıcıl davamlılığı da göstərilir.
Bu məqalə bizə “Divanü lüğət it-türk” əsərini təkcə tarixi lüğət kimi deyil, həm də türk dillərinin ən qədim dialektoloji mənbələrindən biri kimi qiymətləndirməyə imkan verir.
Açar sözlər: Divanü lüğət it-türk, Mahmud Qaşqari, türk dilləri, dialektologiya, dialekt təsnifatı, leksik vahidlər, linqvocoğrafiya, linqvoareal təhlil, Karluk, Qıpçaq, Oğuz dialektləri, pantürk leksikonu, tarixi dilçilik, etnolinqvistika, leksik-semantik əlaqə, dialekt qarşılıqlı təsiri, türk dillərinin inkişafı