DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/63/155-174
Əlcəzairdə makroiqtisadi amillərin (inflyasiya, iqtisadi artım və ticarət açıqlığı) vergi gəlirlərinə təsiri: empirik OLS təhlili (2000–2024)
Belaoudja Hassina 
Xülasə. Vergi gəlirləri fiskal dayanıqlığın təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Bununla belə, Əlcəzairdə vergi gəlirlərinin formalaşmasına təsir edən makroiqtisadi amillərlə bağlı empirik sübutlar hələ də məhduddur. Bu tədqiqat 2000–2024-cü illər ərzində Əlcəzairdə inflyasiyanın, iqtisadi artımın və ticarət açıqlığının vergi gəlirlərinə təsirini araşdırmağı qarşıya məqsəd qoyur. İllik zaman sırası məlumatlarından istifadə etməklə, tədqiqat vergi gəlirlərinin ÜDM-ə nisbətdə faizi ilə ölçülən göstəricisi ilə qeyd olunan makroiqtisadi dəyişənlər arasındakı əlaqəni qiymətləndirmək üçün Adi Ən Kiçik Kvadratlar (OLS) metodundan istifadə edir. Qiymətləndirilmiş model statistik baxımdan əhəmiyyətli olmuş və vergi gəlirlərindəki dəyişkənliyin təxminən 48%-ni izah etmişdir. Nəticələr göstərir ki, inflyasiya vergi gəlirlərinə müsbət və statistik baxımdan əhəmiyyətli təsir göstərir, halbuki ÜDM artımı vergi gəlirləri ilə statistik baxımdan əhəmiyyətli mənfi əlaqəyə malikdir. Bunun əksinə olaraq, ticarət açıqlığının qiymətləndirilmiş təsiri mənfi olsa da, statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil. İqtisadi artım ilə vergi gəlirləri arasındakı mənfi əlaqə Əlcəzair iqtisadiyyatının struktur xüsusiyyətləri ilə izah oluna bilər. Belə ki, iqtisadi genişlənmə, əsasən, karbohidrogen sektorunun hesabına baş vermiş və qeyri-karbohidrogen sahələrindən əldə olunan vergi gəlirlərində mütənasib artım yaratmamışdır. Bu nəticələr göstərir ki, vergi gəlirlərinin səmərəliliyinin artırılması yalnız davamlı iqtisadi artımın təmin edilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Effektiv vergi bazasının genişləndirilməsi, rəqəmsallaşdırma vasitəsilə vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi və iqtisadi diversifikasiyanın dəstəklənməsi daxili gəlirlərin səfərbər edilməsini gücləndirə və karbohidrogen gəlirlərindən asılılığı azalda bilər. Tədqiqat Əlcəzairdə vergi gəlirlərinin makroiqtisadi determinantları üzrə yenilənmiş empirik sübutlar təqdim etməklə ədəbiyyata töhfə verir və fiskal dayanıqlığın gücləndirilməsində siyasətçilər üçün praktiki tövsiyələr irəli sürür.
Açar sözlər: vergi gəlirləri, inflyasiya, iqtisadi artım, ticarət açıqlığı, Əlcəzair