DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/56/211-215
Orxan Cəbrayılzadə
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0000-3498-2071
cabrayilzadaorkhan@gmail.com
İnformasiyanın qorunmasında kriptoqrafik üsulların effektivliyinin müqayisəli təhlili və adaptiv tətbiq modeli
Xülasə
Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı və kibertəhdidlərin artması müasir informasiya sistemlərində məlumat təhlükəsizliyinin təmin edilməsini mühüm məsələlərdən birinə çevirmişdir. İnformasiya sistemlərində məlumatın məxfiliyinin, bütövlüyünün və autentikliyinin qorunması üçün kriptoqrafik mexanizmlər geniş şəkildə tətbiq olunur. Müxtəlif kriptoqrafik alqoritmlər fərqli təhlükəsizlik səviyyəsi və performans göstəricilərinə malik olduğuna görə onların seçilməsi zamanı yalnız nəzəri təhlükəsizlik xüsusiyyətləri deyil, həm də praktik tətbiq effektivliyi nəzərə alınmalıdır.
Bu məqalədə geniş istifadə olunan simmetrik və asimmetrik kriptoqrafik alqoritmlər — AES-256, RSA-2048 və ECC-256 — təhlükəsizlik səviyyəsi, icra müddəti və resurs sərfiyyatı kimi əsas parametrlər baxımından müqayisəli şəkildə təhlil edilmişdir. Aparılan təhlil nəticəsində kriptoqrafik alqoritmlərin təhlükəsizlik və performans göstəricilərinin inteqrasiyalı qiymətləndirilməsi üçün Kriptoqrafik Effektivlik İndeksi (KEI) adlı model təklif edilmişdir. Bundan əlavə, sistemin risk səviyyəsini, hesablama resurslarını və performans tələblərini nəzərə alan adaptiv seçim mexanizmi formalaşdırılmışdır.
Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, bütün informasiya sistemləri üçün vahid universal kriptoqrafik həll mövcud deyil. Kriptoqrafik alqoritmlərin seçilməsi konkret tətbiq mühitinin xüsusiyyətləri, təhlükəsizlik tələbləri və sistem resursları nəzərə alınmaqla həyata keçirilməlidir.
Açar sözlər: kriptoqrafiya, informasiya təhlükəsizliyi, AES, RSA, ECC, performans analizi, adaptiv model