DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/115/61-71
Nematov Abdullajon
Fərqanə Dövlət Universiteti
https://orcid.org/0009-0008-8588-7451
UDK: 811.111:373.5]:316.7(575)
abdullajonnematov11@gmail.com
İngilis dili dərsliyində mədəniyyətlərarası səriştə və linqvistik
imperializm: Özbəkistandan dekolonial perspektiv
Xülasə
Bu tədqiqat, hazırda Özbəkistanın dövlət orta məktəblərində istifadə olunan 10-cu sinif ingilis dili dərsliyini dekolonial perspektivdən tənqidi şəkildə təhlil edir. Tədqiqatda Mədəniyyətlərarası Kommunikativ Kompetensiya, Dil İmperializmi, Gizli Kurikulum və Tənqidi Diskurs Analizi çərçivələrindən istifadə olunaraq dərsliyin mədəni müxtəlifliyi əks etdirib-etdirmədiyi və mədəniyyətlərarası kompetensiyanı təşviq edib-etmədiyi araşdırılır. Nəticələr göstərir ki, dərslik qlobal mədəni praktikaları səthi şəkildə təqdim etsə də, əsasən Anqlo-Amerika hekayələrini ön plana çəkir, yerli özbək mədəniyyətini kənarlaşdırır və gizli dil iyerarxiyalarını möhkəmləndirir. Dil imperializminin sübutları isə yalnız ana dili ingilis olanların normalarının təşviqi və Özbəkistanın çoxdilli reallığının nəzərə alınmaması ilə müşahidə olunur. Bundan əlavə, gizli kurikulum və diskurs strukturlarının analizi dərsliyin qlobal güc asimmetriyalarını necə incə şəkildə yenidən istehsal etdiyini göstərir, Qərb həyat tərzini müasir və arzuedilən kimi təqdim edərək qeyri-Qərb ənənələrini kölgədə qoyur. Bu nəticələr tədris proqramlarında həqiqi mədəni müxtəlifliyi əks etdirən və əlavə çoxdilliliyi dəstəkləyən islahatların zəruriliyini vurğulayır. Tədqiqat gələcək təhsil materiallarının yerli kimlikləri qlobal perspektivlərlə yanaşı mərkəzə qoymasını və müəllim hazırlığı proqramlarında tənqidi pedaqoji yanaşmaların vurğulanmasını tövsiyə edir. Dil tədrisi resurslarında mövcud olan mədəni və dil balanssızlıqlarını aradan qaldırmaqla, Özbəkistan öyrənənləri getdikcə daha da birləşən və çoxmədəniyyətli dünyada uğurla iştirak etməyə daha yaxşı hazırlaya bilər.
Açar sözlər: mədəniyyətlərarası kompetensiya, dekoloniallıq, dil imperializmi, gizli kurikulum, dərslik analizi, Özbəkistan, ingilis dili təhsili