İqlim dəyişkənliklərinin Aralıq dənizi sahili ölkələrinin iqtisadiyyatına təsiri
Sənan Babayev 
Xülasə. Bu məqalə iqlim dəyişkənliklərinin Aralıq dənizi sahili ölkələrinin iqtisadiyyatına təsirini real sektor, dövlət maliyyəsi və maliyyə sistemi kanalları üzrə izah edir. İsti dalğaları əmək məhsuldarlığını zəiflədir, enerji sistemində soyutma tələbi və pik yükləri artırır, quraqlıq isə su təminatını bahalaşdıraraq suvarma kənd təsərrüfatında maya dəyərini yüksəldir. Paralel olaraq sel, fırtına və sahil eroziyası limanlar, yollar, turizm obyektləri və daşınmaz əmlakda kapital itkisi yaradır; bərpa xərcləri büdcə yükünü artırır, sığorta haqları və kredit şərtləri sərtləşir. Turizmdə mövsümün yerdəyişməsi və yanğın riskləri destinasiya gəlirlərini daha qeyri-sabit edir, dəniz ekosistemində dəyişikliklər isə balıqçılıq və sahil icmalarının gəlirini sıxışdırır. Bu proseslər regionlararası bərabərsizliyi dərinləşdirə, miqrasiya və sosial xidmət xərclərini artıra bilər. Dayanıqlı nəticə üçün riskə uyğun zonalaşdırma, su səmərəliliyi, istiliklə bağlı səhiyyə planları, kritik infrastrukturun auditi, erkən xəbərdarlıq sistemləri və iqlim riskinin investisiya qərarlarına inteqrasiyası əsas götürülür.
Açar sözlər: iqlim dəyişkənliyi, Aralıq dənizi, su qıtlığı, turizm, kənd təsərrüfatı, sahil eroziyası, fiskal risk, adaptasiya