Koqnitiv dilçilik, mədəni semantika və lakuna nəzəriyyəsi arasındakı qarşılıqlı əlaqə
Şirzad Lətifov 
Xülasə. Bu tədqiqat lakuna fenomenini koqnitiv dilçilik, mədəni semantika və tərcüməşünaslığın kəsişməsində araşdırır, dil, mədəniyyət və idrak arasındakı mürəkkəb qarşılıqlı əlaqəni vurğulayır. Araşdırmada Lakoff və Johnsonun konseptual metafora nəzəriyyəsi, Langackerin koqnitiv qrammatikası, Fillmorun freym semantikası, həmçinin, Wierzbicka və Goddardın mədəni skriptlər modeli Sorokin, Markovina və Sterninin irəli sürdüyü lakuna nəzəriyyəsi ilə birlikdə təhlil edilir. “Mahalla” və “neighbourhood” (qonşuluq məhəlləsi) kimi özbək və ingilis leksik nümunələrindən istifadə etməklə göstərilir ki, lakunalar yalnız leksik ekvivalentlərin olmamasından deyil, dillər arasındakı daha dərin konseptual və mədəni asimmetriyalardan yaranır. Konseptosfer çərçivəsi vasitəsilə anlayışların, metaforaların, freymlərin və mədəni skriptlərin müəyyən bir dil icmasında necə təşkil olunduğu izah edilir və bunun nəticəsində dilçilik, linqvokulturoloji və praqmatik boşluqların mənbələri üzə çıxarılır. Tədqiqat belə nəticəyə gəlir ki, lakunalar yalnız dil boşluqları deyil, həm də mədəni dəyərləri və koqnitiv strukturları üzə çıxaran analitik vasitələr kimi qiymətləndirilməlidir. Bu yanaşma tərcümə, mədəniyyətlərarası ünsiyyət və nəzəri dilçilik sahələri üçün mühüm nəticələr təqdim edir.
Açar sözlər: lakuna, konseptual metafora, koqnitiv qrammatika, freym semantikası, mədəni skriptlər, konseptosfer, linqvokulturologiya, mədəniyyətlərarası ünsiyyət, tərcüməşünaslıq, özbək–ingilis müqayisəsi