Makroiqtisadi qeyri-sabitlik kontekstində Aİ ölkələrinin maliyyə sabitliyinin amili kimi ev təsərrüfatlarının əmanətlərinin səfərbər edilməsi
Dmytro Riabtsev1* 
, Volodymyr Shevchuk2 , Olena Slavkova3 ,
Dmytro Pulcha4 , Svitlana Luchkovska5
Xülasə. Ev təsərrüfatlarının maliyyə sabitliyi Avropa Birliyi ölkələrində makroiqtisadi sabitliyin əsas komponentidir. Bu məsələ iqtisadi qeyri-sabitlik, qlobal maliyyə şokları və pandemiya dövrlərində xüsusilə əhəmiyyət kəsb edir. Tədqiqatda Çexiya, İtaliya və İspaniyada maliyyə trendlərindəki oxşarlıqları və fərqləri müəyyən etmək üçün klaster təhlilindən istifadə edilmişdir ki, bu da məlumatların vizuallaşdırılması üsulları ilə dəstəklənir. Nəticələr göstərir ki, ev təsərrüfatlarının əmanətləri həm bazar dalğalanmalarına, həm də makroiqtisadi şoklara cavab olaraq dalğavari dinamika nümayiş etdirir. İqtisadi strukturdakı, fond bazarının vəziyyətindəki və makroiqtisadi şəraitdəki fərqlərə uyğun olaraq müqayisəli təhlillər nəticəsində ölkələr arasında fərqli davranış nümunələri aşkar edilmişdir. Çexiyada əmanətlər davamlı olaraq yüksək olaraq qalmışdır (18-19%), İtaliya isə kifayət qədər orta səviyyələr göstərmişdir (10-11%). İspaniyada əmanətlər böhran dəyişikliklərinə daha həssas olmuşdur (2020-ci ildə 14%). 2018 və 2020-ci illərdə PX, FTSE MIB və IBEX 35 fond indekslərinin düşməsi əmanətləri stimullaşdırmışdır. Digər tərəfdən, 2021-2025-ci illərdə davamlı artım inamı bərpa etmiş və orta investisiyaları təşviq etmişdir. ÜDM, işsizlik və faiz dərəcələri adaptiv maliyyə davranışını formalaşdırdı. Bu tədqiqat makroiqtisadi, bazar və davranış amillərini birləşdirir ki, bu da ev təsərrüfatlarının maliyyə davranışını daha əhatəli şəkildə anlamağa imkan verir və əmanətləri stimullaşdırmaq və maliyyə risklərini idarə etmək məqsədi daşıyan proqnozlaşdırma və siyasətin hazırlanması üçün əsasları təkmilləşdirir.
Açar sözlər: fond bazarı, makroiqtisadi qeyri-sabitlik, ekonometrik təhlil, bazar şokları, ÜDM