Neft qiyməti dəyişkənliyi şəraitində cari və əsaslı büdcə xərclərinin reaksiyasının müqayisəli qiymətləndirilməsi
Rəvan Qafarov 
Xülasə. Məqalədə 2015–2024-cü illər üzrə neft qiyməti dəyişmələrinin Azərbaycanın dövlət büdcəsinin cari və əsaslı xərclərinə ötürülməsi müqayisəli qiymətləndirilir. Məlumat bazası Dövlət Statistika Komitəsinin, Hesablama Palatasının və Dövlət Neft Fondunun rəsmi materialları, həmçinin Brent markalı neftin aylıq qiymətləri üzrə ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasının məlumatları əsasında qurulmuşdur. Nominal büdcə göstəriciləri 2024-cü ilin qiymətlərinə çevrilmişdir. Kiçik illik seçmə çoxparametrli dinamik modellərin etibarlı tətbiqinə imkan vermədiyindən təsviri statistika, Spearman korrelyasiyası, HC3 standart xətalı biramilli reqressiyalar, şok illərinin qruplaşdırılması və 20 000 təkrarlı cüt bootstrap istifadə edilmişdir. Əsaslı xərclərin real səviyyə üzrə variasiya əmsalı 24,1%, cari xərclərdə 11,0% olmuşdur. Neft qiymətinin artdığı illərdə əsaslı real xərclər orta hesabla 21,1% artmış, qiymətin azaldığı illərdə 14,7% azalmışdır. Cari xərclər daha sərt və əks istiqamətli dinamika göstərmişdir. Bootstrap nəticəsi xərc kateqoriyalarının neft qiyməti dəyişməsinə həssaslığının fərqləndiyini göstərsə də, ayrıca volatillik göstəricisi və SOFAZ transfertlərinin yumşaldıcı təsiri üzrə sabit səbəbli nəticə əldə edilməmişdir. Nəticələr qısamüddətli fiskal düzəlişin əsasən əsaslı xərclər üzərində cəmləşdiyini göstərir.
Açar sözlər: neft qiyməti dəyişkənliyi, cari büdcə xərcləri, əsaslı büdcə xərcləri, fiskal pro-tsikliklik, Dövlət Neft Fondu, büdcə dayanıqlığı