DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/120/97-104
Amaliya Həsənova
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti
biologiya üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0000-0002-2196-3215
amalya.hasanova59@mail.ru
Qafqazda (Azərbaycan ərazisi) xırdabuynuzlu ev heyvanları arasında Dicrocoelium lanceatum Stiles et Hassal, 1896 növünün yayılmasının
landşaft-ekoloji xüsusiyyətləri
Xülasə
Azərbaycanda heyvandarlığın inkişaf etdirilməsi və ondan ekoloji təmiz heyvandarlıq məhsullarının əldə olunması daim ölkə rəhbərliyinin diqqət mərkəzində olmuşdur. Heyvandarlığın geniş inkişaf etdiyi Qafqaz regionunda (Azərbaycan ərazisi) xırdabuynuzlu ev heyvanlarının inkişafına və məhsuldarlığına ciddi iqtisadi zərər vuran infeksion və invazion xəstəlik törədicilərindən, xüsusilə helmintozlardan qorunması böyük elmi və praktiki əhəmiyyət kəsb edir. Məlumdur ki, helmintozlar zamanı heyvanların bütün göstəricilər üzrə məhsuldarlığı azalır, dölsüzlük, balasalma və körpə heyvanlar arasında ölüm hallarının sayı artır. Belə helmintozlara qarşı effektiv mübarizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi, təbiətin və heyvandarlıq təsərrüfatlarının bu törədicilərdən sağlamlaşdırılması, eyni zamanda heyvanlardan bol və davamlı ekoloji təmiz məhsul əldə olunması məqsədilə, helmintoz törədicilərinin təbiətdə və təsərrüfatlarda yayılma ocaqlarının, yoluxmaya səbəb olan amillərin müəyyənləşdirilməsi günümüzün aktual və həlli vacib məsələlərindəndir. Azərbaycanda xırdabuynuzlu ev heyvanları arasında geniş yayılmış, məhsuldarlığına və davamlı inkişafına ciddi iqtisadi zərər vuran başlıca helmintoz törədicilərindən biri də Dicrocoelium lanceatum növüdür. Bu helmint növünün, heyvandarlığın geniş inkişaf etdiyi Qafqaz regionunda müxtəlif landşaft-ekoloji zonalar və ilin fəsilləri üzrə yayılmasının öyrənilməsi, digər ev heyvanları üçün epizootoloji əhəmiyyətinin müasir vəziyyətdə müəyyənləşdirilməsi və ona qarşı elmi əsaslarla profilaktik tədbirlərin hazırlanması hələ də tam şəkildə araşdırılmamışdır. Azərbaycanın bəzi ərazilərində xırdabuynuzlu ev heyvanlarının helmintlərinə dair tədqiqatlar aparılsa da, Qafqaz regionunda bu istiqamətdə yalnız bəzi qısa məlumatlar mövcuddur və bu tədqiqatlar son illərə qədər geniş şəkildə aparılmamışdır. Qafqazın müxtəlif fiziki-coğrafi və landşaft-ekoloji şəraitini əhatə edən tədqiqatlar kifayət qədər əhatəli deyil və mövcud məlumatların əksəriyyəti 30–60 il əvvəl qeydə alınmışdır. Bu səbəbdən həmin məlumatlar müasir dövrün real vəziyyətini əks etdirmir.
Açar sözlər: Kiçik Qafqaz, Böyük Qafqaz, xırdabuynuzlu ev heyvanları, ekoloji təmiz məhsullar, helmintoloji tədqiqat, aralıq və əlavə sahib, dikroselyoz törədicisi