Rəqəmsal oxu izlərindən adaptiv tədrisə: ibtidai təhsil üçün sübutlara əsaslanan diaqnostik model
Nurcamal Abdurazakova 
Xülasə. Bu konseptual tədqiqat ibtidai sinif şagirdlərinin adaptiv pedaqoji diaqnostikasında rəqəmsal oxu izlərindən istifadə üçün sübuta əsaslanan model hazırlayır. Problem ondan ibarətdir ki, cavabın düzgünlüyü, oxu vaxtı, təkrar oxu, naviqasiya, ipucundan istifadə və cavabın dəyişdirilməsi çox vaxt birbaşa anlama göstəricisi kimi qəbul edilir, halbuki hər bir iz bir neçə cür izah oluna bilər. Tədqiqat sübuta əsaslanan qiymətləndirmə dizaynını, formativ qiymətləndirməni, proses məlumatları araşdırmalarını, rəqəmsal oxunu, koqnitiv diaqnostik adaptiv testi və etik öyrənmə analitikasını birləşdirir. Təklif olunan model altı elementi əlaqələndirir: oxu konstruktunun xəritəsi, məqsədli tapşırıqlar, izlərin qeydə alınması, sübut qaydaları, müəllim vasitəsilə tədris qərarları və davamlı validasiya. Model müşahidə olunan hadisələri ehtimal edilən oxu proseslərindən ayırır və şagirdə diaqnostik profil verilməzdən əvvəl məlumatların üçbucaqlı yoxlanmasını tələb edir. Söz tanıma, səlislik, kontekstdə lüğət, birbaşa məlumatın tapılması, nəticə çıxarma, qiymətləndirmə və metakoqnitiv nəzarət üçün konstrukt fəaliyyət matrisi təqdim olunur. İnterfeys təsiri, dil və mədəni qərəz, qeyri-sabit cavab vaxtı, məxfilik, qeyri-şəffaf avtomatlaşdırma və vaxtından əvvəl etiketləmə risklərinə qarşı qoruyucu şərtlər müəyyənləşdirilir. Əsas nəticə budur ki, adaptasiya uşağı müəyyənləşdirməməli, növbəti öyrənmə imkanını dəyişdirməlidir. Modelin gələcəkdə qaraqalpaq dilli və digər çoxdilli ibtidai siniflərdə sınaqdan keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Açar sözlər: oxu savadlılığı, ibtidai təhsil, rəqəmsal izlər, adaptiv diaqnostika, sübuta əsaslanan dizayn, formativ qiymətləndirmə, çoxdilli təhsil