DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/63/130-137
Rəqəmsallaşma, institusional keyfiyyət və ixracin diversifikasiyasi: inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üzrə dəlillərin sintezi
Nurlan Meherremov 
Xülasə. Məqalədə rəqəmsallaşmanın inkişaf etdirilməsi olan iqtisadiyyatlarda ixracın diversifikasiyasına təsiri və institutsional keyfiyyətin bu təsirləri müəyyən edilir. Tədqiqatın nəzəri əsaslarını tranzaksiya idarəetmə yanaşması təşkil edir: rəqəmsal infrastruktur yeni mənbələrə daxil olmaq üçün sabitləşməni — xarici alıcıların axtarışı, sənədləşdirmə və sərhədlərinə uyğunluq dəstəyini —, institutlar əldə etmək üçün əldə edilən gəlirin tədarükçüdə qalan investorları azaldır. Bu çərçivədə üç yoxlanıla bilən müddəa irəli sürülür və empirik ədəbiyyatın strukturlaşdırılmış birləşməsinə uyğunlaşdırılır. Mənbələr RePEc, Scopus indeksli jurnallar, Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankının işçi sənədləri üzrə sistemli axtarışlar toplanmışdır. Nəticələr əvəzedicilik deyil, tamamlayıcılıq fərziyyəsini təyin etmək: rəqəmsallaşma ixrac səbətini artırır və onun texnoloji mürəkkəbliyini artırır, lakin zəif idarəetmə bu gəlirliliyi azaldır və nəticə etibarilə dəyişdirilə bilər. Firma səviyyəsindəki dəllər göstərir ki, ölkəxili korrupsiya rəqəmsal olaraq ixrac meyilliliyi ilə bağlı əyrixətli əlaqələri və həm qazancları, həm də itkilərini gücləndirir. Əvəzedicilik baxışı yalnız gömrük yoxlaması və sənəd dövriyyəsi kimi dar yoxlama funksiyaları güclü qüvvədədir.Məqalədə 2000–2023-cü illərdə olan iqtisadiyyat üzrə 2000–2023-cü illərdə açıqlanan məlumatlara söykənən təkrar istehsal olunan panel tədqiqat dizaynı təqdim edilir və diversifikasiya strategiyası üçün təhlükəsizlik tədbirləri həyata keçirilir.
Açar sözlər: ixracın diversifikasiyası, rəqəmsallaşma, institusional keyfiyyət, idarəetmə keyfiyyəti, inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar, transzaksiya idarə