DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/130/67-78
Şifahi xalq yaradıcılığında rənglərin simvolik və semantik təzahürləri (Naxçıvan folklor mətnləri əsasında)
Aytən Cəfərova 
Xülasə. Rəng simvolikası müasir dövrdə tədqiqi olduqca aktual olan mövzulardan biridir. Rəng simvolikası məsələsi psixoloqların, ilahiyyatçıların, filosofların və ədəbiyyatşünasların maraq dairəsində olan fənlərarası tədqiqat sahəsidir. Ümumiyyətlə, simvolik məna daşıyan anlayışlar qədim mədəniyyətlərdə daha aydın şəkildə dərk edilirdi. Bu gün simvolik əhəmiyyət daşıyan anlayış və əşyalarla bağlı bir çox şifahi mətn tədricən yoxa çıxır ki, bu da təbii prosesdir. Zaman-məkan kontinuumu insan həyatının bütün sahələrinə təsir göstərdiyi kimi, mədəniyyətin mühüm elementlərindən biri olan simvolikaya da ciddi təsir göstərir. Rənglər kimi simvolik məna daşıyan anlayış və əşyalar zaman keçdikcə ilkin mənasını itirə, digərləri isə semantik dəyişikliyə məruz qala bilər. Başqa sözlə, müəyyən zaman və məkan kontekstində konkret məna ifadə edən əşya və ya hadisə zaman və məkan şərtləri dəyişdikcə tamamilə fərqli məna qazana bilər. Son illərdə humanitar elmlərin müxtəlif sahələrinə aid biliklərin inteqrasiyasını təşviq edən fənlərarası yanaşmalar getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır. Rəng simvolikasının öyrənilməsi də bu fənlərarası tədqiqat sahələrindən biridir. Rəngin psixoloji və estetik xüsusiyyətlərinin dərk edilməsinə yönələn elmi marağın uzun tarixi vardır. Tədqiqatçılar rəngi yalnız fizika baxımından deyil, həm də onun insan şüuruna və davranışına təsiri baxımından araşdırmışlar. İnsanları doğulduqları andan etibarən əhatə edən rənglərin insan orqanizminə, sinir sisteminə və psixikasına təsiri müasir psixoloji tədqiqatların mühüm mövzularından biri olaraq qalır. Milli şüurda rəng qavrayışı məsələsi də müasir elmi araşdırmalarda geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Rəng qavrayışının qiymətləndirilməsi müxtəlif xalqlara və tarixi dövrlərə xas xüsusiyyətləri olan sosial-mədəni hadisə kimi öyrənilir. Rənglərin semantik əhəmiyyəti onların simvolik mənalarının qorunub saxlandığı və əks olunduğu folklor mətnləri kontekstində daha səmərəli şəkildə araşdırılır.
Açar sözlər: rəng simvolikası, yaşıl, mavi, sarı, boz, folklor mətnləri, simvol