DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/56/216-221
Rövşən Xəlilli
Odlar Yurdu Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0002-0842-5057
rovsenxelilli50@gmail.com
SSLTLS, HTTPS və VPN Protokollarında təhlükəsizlik mexanizmlərinin müqayisəli təhlili
Xülasə
Müasir informasiya cəmiyyətində informasiya təhlükəsizliyi və şəbəkə mühafizəsi əsas prioritetlərdən biri hesab olunur. İnternet üzərindən ötürülən məlumatların məxfiliyini, bütövlüyünü və identifikasiyasını təmin etmək üçün müxtəlif kriptoqrafik protokollardan istifadə olunur. Tədqiqatın məqsədi SSL/TLS, HTTPS və VPN protokollarında tətbiq olunan təhlükəsizlik mexanizmlərinin müqayisəli təhlilini aparmaq, onların kriptoqrafik strukturlarını, identifikasiya metodlarını, şifrələmə alqoritmlərini və tətbiq sahələrini sistematik şəkildə araşdırmaqdır. Simmetrik və asimmetrik şifrələmə metodları, rəqəmsal sertifikat infrastrukturu (PKI), açar mübadiləsi mexanizmləri (məsələn, Diffie-Hellman), eləcə də tunelləmə və şəbəkə səviyyəli mühafizə mexanizmləri təhlil edilir. SSL/TLS protokolu əsasən nəqliyyat səviyyəsində təhlükəsiz kanal yaratmaqla şifrələnmiş məlumat ötürülməsini təmin edir. HTTPS TLS üzərindən HTTP protokolunun təhlükəsiz versiyasıdır və əsasən veb mühitində istifadə olunur. Digər tərəfdən, VPN texnologiyaları istifadəçi ilə uzaq şəbəkə arasında şifrələnmiş tunel yaratmaqla həm tətbiq, həm də şəbəkə səviyyələrində mürəkkəb mühafizə təmin edir. Müqayisəli təhlil göstərir ki, SSL/TLS və HTTPS əsasən tətbiq səviyyəli təhlükəsizlik mexanizmlərinə yönəlmişdir, VPN isə şəbəkə infrastrukturu səviyyəsində daha geniş qoruma imkanları təmin edir. Lakin, bu texnologiyalar arasında performans, idarəetmə mürəkkəbliyi, tətbiq dairəsi və təhlükəsizlik səviyyəsi baxımından müəyyən fərqlər mövcuddur. Nəticə olaraq, tədqiqat göstərir ki, müəyyən təhlükəsizlik tələblərinə uyğun olaraq müvafiq protokolun seçilməsi informasiya sistemlərinin dayanıqlığının və kibertəhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynayır.
Açar sözlər: VPN, kriptoqrafiya, şifrələmə, identifikasiya, PKI, rəqəmsal sertifikat, açar mübadiləsi, tunelləmə, kibertəhlükəsizlik, şəbəkə təhlükəsizliyi