DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/61/176-181
Sufi prinsiplərinin fəaliyyətdə təcəssümü: İbn Ərəbinin Mənəvi İrsi və Əmir Əbdülqadir sülhün praktik modeli kimi
Amaria Senoussaoui 
Xülasə. Əndəluslu Şeyx Mühiddin ibn Ərəbi və Əlcəzairli Əmir Əbdülqadir dini tolerantlıqda İslam prinsiplərini təcəssüm etdirən və dinc birgəyaşayış binasını ucaldan iki şəxsiyyətdir. Zaman baxımından ayrılsalar da, mənəvi təcrübə baxımından birləşirlər. Alimlər razılaşırlar ki, Əmir Əbdülqadir zövq elmlərində İbn Ərəbinin qanuni varisidir, belə ki, o, ustadının kitablarından öyrənmiş və həqiqət yollarını izləməkdə, pərdələri açmaqda və mənəvi dərəcələrdə yüksəlməkdə onun nümunəsini ardıcıl olaraq təqib etmişdir. Bu tədqiqat İbn Ərəbi ilə Əmir Əbdülqadir arasındakı intellektual və mənəvi əlaqəni araşdırır, təsəvvüfdə məhəbbət, tolerantlıq və əxlaqi məsuliyyət prinsiplərinin praktiki fəaliyyətə necə çevrildiyini öyrənir. Analitik-təsviri Metodlar vasitəsilə tədqiqat göstərir ki, İbn Ərəbi özünün "vəhdətül-vücud" (Varlığın Birliyi) və "əl-insanül-kamil" (Kamil İnsan) doktrinləri ilə dinc birgəyaşayış üçün fəlsəfi və metafiziki çərçivə təqdim etmişdir. Əmir Əbdülqadir isə dövlət xadimi, hərbi lider, humanitar və mənəvi örnək kimi bu prinsipləri təcəssüm etdirmişdir. Onun mülki şəxsləri qoruması, hərbi əsirlərə insani rəftar etməsi və 1860-cı il Dəməşq böhranı zamanı qırğınların qarşısını alması metafizik prinsiplərin praktiki əxlaqi fəaliyyətə necə rəhbərlik edə biləcəyini nümunə göstərir. Tədqiqat belə nəticəyə gəlir ki, bu iki şəxsiyyətin birliyi təsəvvüfdə sülh anlayışının nəzəriyyə və təcrübənin ayrılmazlığını ortaya qoyur və plüralist cəmiyyətlərdə dinlərarası harmoniya və əxlaqi rəhbərlik üçün davamlı bir model təklif edir.
Açar sözlər: Əndəlüslü İbn Ərəbi, Əmir Əbdülqadir, təsəvvüf, dinc birgəyaşayış, dini tolerantlıq / mənəvi tolerantlıq