DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/57/253-257
Günəş Məmmədova
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0008-6243-3473
mammadova.gunash.asif.2024@unec.edu.az
Süni intellekt texnologiyalarının qərar qəbuletmə proseslərində rolu və tətbiq modelləri
Xülasə
Süni intellekt (Sİ) texnologiyalarının müasir qərar qəbuletmə proseslərindəki rolu, tətbiq modelləri və metodoloji əsasları analitik baxımdan təhlil edilir. Maşın öyrənməsi, dərin öyrənmə, gücləndirici öyrənmə və izah edilə bilən süni intellekt kimi texnologiyalar qərar proseslərinin müxtəlif sahələrini yenidən formalaşdırır. Sektorlar üzrə müqayisəli təhlil çərçivəsində tibb, maliyyə, dövlət idarəetməsi və Sənaye 4.0 sahələrində tətbiq olunan modellər texnoloji hazırlıq səviyyəsi, üstünlüklər və risklər baxımından qiymətləndirilir.
Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, Sİ sistemləri qərar qəbuletmənin dəqiqliyini, sürətini və ardıcıllığını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bununla yanaşı, şəffaflıq problemi, alqoritmik qərəz və insan nəzarəti ilə bağlı etik məsələlər bu texnologiyanın geniş tətbiqi üçün mühüm problemlər yaradır. Müqayisəli təhlil maliyyə sektorunun Sİ inteqrasiyası baxımından daha yüksək inkişaf səviyyəsinə çatdığını, dövlət idarəetməsinin isə təşkilati maneələr səbəbindən daha yavaş inkişaf etdiyini göstərir. Gələcək inkişaf istiqamətləri kimi səbəb-nəticə əsaslı Sİ, çoxagentli sistemlər və Avropa Birliyinin Süni İntellekt Aktı çərçivəsindəki tənzimləyici mexanizmlər ön plana çıxır. Nəticə etibarilə insan–maşın balansının düzgün qurulması müxtəlif sahələrdə effektiv və etibarlı qərar qəbuletmənin əsas şərti kimi çıxış edir.
Açar sözlər: qərar qəbuletmə, qərar dəstəkləyici sistemlər, maşın öyrənməsi, süni intellekt, izah edilə bilən süni intellekt, alqoritmik qərəz, idarəetmə, dərin öyrənmə