DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/126/43-48
Məlahət Əsgərova
Bakı Dövlət Universiteti Qazax filialı
https://orcid.org/0009-0001-8780-8592
melah.asker@gmail.com
Təhsil sistemində müəllimlərin stress idarəetməsi və
peşəkar rifahın psixoloji əsasları
Xülasə
Müasir təhsil mühitində müəllimlik yüksək psixoloji gərginlik və emosional resursların daimi səfərbər edilməsini tələb edən peşələrdən biridir. Təqdim olunan məqalədə müəllimlərin gündəlik pedaqoji fəaliyyəti zamanı qarşılaşdıqları stress faktorları, onların idarə olunması mexanizmləri, peşəkar rifahın psixoloji əsasları və tükənmişliyin tədris prosesinə təsiri elmi-nəzəri kontekstdə təhlil edilir. Tədqiqatın əsas məqsədi müəllimin emosional vəziyyətinin tədrisin keyfiyyətinə və şagirdlərin akademik nailiyyətlərinə təsirini müəyyənləşdirməkdir. Araşdırma çərçivəsində stressin formalaşmasına təsir edən determinantlar psixoloji, pedaqoji, sosial, təşkilati və fərdi-resurs qrupları üzrə sistemləşdirilərək təqdim olunur. Statistik göstəricilər sübut edir ki, peşəkar tükənmişlik kadr axınını sürətləndirməklə yanaşı, təhsil sisteminin ümumi davamlılığına ciddi təhlükə yaradır və şagirdlərin sosial-emosional rifahına və akademik nəticələrinə birbaşa mənfi təsir göstərir. Bu kontekstdə stressin idarə olunması müəllimlərin psixoloji sabitliyini, iş motivasiyasını və tədris mühitinin ümumi effektivliyini artıran strateji amil kimi çıxış edir. Məqalədə vurğulanır ki, stressin idarə olunması yalnız fərdi bacarıq deyil, həm də institusional dəstək tələb edən sistemli bir prosesdir. Peşəkar rifahın təmin edilməsi üçün koqnitiv-davranışçı yanaşmalar, özünütənzimləmə metodları və iş-həyat balansının qorunması strategiyaları tədqiqatın praktiki əhəmiyyətini formalaşdırır. Yekun nəticə olaraq qeyd edilir ki, müəllimlərin psixoloji rifahına qoyulan investisiya bütövlükdə təhsil sisteminin effektivliyini və innovativ potensialını artıran həlledici amildir.
Açar sözlər: müəllim stressi, peşəkar rifah, psixoloji əsaslar, tükənmişlik, təhsil sistemi