DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/61/26-32
Tomas Mannın “Doktor Faustus” əsərində
Ziqmund Freydin psixologiyasının izləri
Xalidə Bayramova 
Xülasə. Məqalədə Tomas Mannın Doktor Faustus romanında Ziqmund Freydin psixoanalitik nəzəriyyəsinin təsiri araşdırılır. Tədqiqatın məqsədi Adrian Leverkühn obrazının psixoloji portretini Freydin şüuraltı, repressiya, sublimasiya, Eros və Tanatos, günahkarlıq və narahat yadlıq (Das Unheimliche) anlayışları kontekstində təhlil etməkdir. Roman yalnız Faust mifinin müasir bədii interpretasiyası kimi deyil, həm də fərdin daxili konfliktlərini və XX əsr Almaniyasının mənəvi böhranını əks etdirən psixoloji model kimi nəzərdən keçirilir. Tədqiqatda romanın simvolik obrazlarını və narrativ quruluşunu şərh etmək məqsədilə hermenevtik təhlil, psixoanalitik ədəbi tənqid və yaxın oxu (close reading) metodlarından istifadə olunmuşdur. Təhlilin nəticələri göstərir ki, Leverkühnün şeytanla bağladığı müqavilə sırf metafizik hadisə deyil, repressiya olunmuş arzuların, yaradıcılıq ehtirasının, daxili konfliktlərin və ölüm instinktinin simvolik ifadəsidir. Emosional təcrid, xəstəlik, günah hissi və sevgidən imtina motivləri qəhrəmanın psixoloji parçalanmasını göstərməklə yanaşı, daha geniş mədəni narahatlıqları da əks etdirir. Tədqiqatın nəticəsinə əsasən, Tomas Mann Freydin nəzəri ideyalarını bədii-fəlsəfi çərçivədə transformasiya edərək insan psixikasının mürəkkəbliyini, yaradıcılıq prosesini və mədəni tənəzzülü dərin bədii ifadə vasitələri ilə təqdim etmişdir. Bu baxımdan Doktor Faustus psixoanalitik ədəbiyyatşünaslıq və modernist ədəbiyyat tədqiqatları üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Açar sözlər: Tomas Mann, Doktor Faustus, Ziqmund Freyd, psixoanaliz, şüuraltı, repressiya, sublimasiya, Eros və Tanatos, narahat yadlıq (Das Unheimliche), modernizm