Türk dünyası yeni dünya nizamında formalaşan güc
mərkəzi kimi
İradə Abdullayeva 
Xülasə. Məqalə türk dünyasının çoxqütblü dünya nizamının formalaşması şəraitində yaranmaqda olan güc mərkəzi kimi dərk edilməsinə həsr olunmuşdur. Mövzunun aktuallığı keçmiş birqütblü sistemin zəifləməsi və beynəlxalq münasibətlərə güc məntiqinin qayıtması ilə müəyyən olunur; bu şəraitdə yeni, qərbyönlü olmayan birliklər ön plana çıxır və onların arasında türk dünyası məhz güc balansının müstəqil vahidi kimi, mədəni hadisə kimi deyil, ən az öyrənilənlərdən biri olaraq qalır. Məqalədə türk dünyası etnik ideologiya və ya sadə mədəni birlik kimi deyil, nüvəsini Türkiyənin təşkil etdiyi, əsas əlaqələndirici həlqəsi isə Azərbaycan olan Avrasiya güc balansının formalaşmaqda olan struktur ünsürü kimi nəzərdən keçirilir.
Güc balansı nəzəriyyəsinə və klassik geosiyasi ənənəyə əsaslanaraq, aktorun müstəqil güc mərkəzi xüsusiyyətləri qazandığı şərtlər araşdırılır və hərbi qüdrətin mədəni və diplomatik təsirlə birləşməsinin türk birliyinə vahid siyasi subyekt keyfiyyəti verdiyi göstərilir. Əsaslandırılır ki, məcmu potensialına görə türk dövlətləri tədricən Avrasiyada güclərin nisbətinə təsir göstərə bilən müstəqil qütb cizgiləri qazanır, lakin onların institusional və hərbi-siyasi konsolidasiyası başa çatmamış qalır və bu da onun formalaşmaqda olan statusunu müəyyən edir. Türkiyə və Azərbaycanın sistemyaradıcı roluna xüsusi diqqət yetirilir. Belə nəticəyə gəlinir ki, türk dünyası yalnız mədəni-sivilizasiya birliyi kimi deyil, həm də Avrasiyada güclərin konfiqurasiyasını dəyişən müasir dünya nizamının müstəqil geosiyasi amili kimi nəzərdən keçirilməlidir.
Açar sözlər: türk dünyası, güc mərkəzi, güc balansı, yeni dünya nizamı, Türk Dövlətləri Təşkilatı, Türkiyə, Azərbaycan