Uşaq fantaziyasında mifonimlər və simvolik təmsil
Məftunaxon Abduolimova1*
, Abdulxay Qosimov1
Xüləsə. Bu məqalə mifonimlərin rolunu - mifoloji ənənələrdən götürülmüş və ya onlardan nümunə götürülmüş xüsusi adlar - və onların uşaq fantaziya ədəbiyyatında simvolik təsvir alətləri kimi funksiyasını araşdırır. J.R.R. Tolkien, C.S. Lewis, J.K. Rowling, Philip Pullman və Ursula K. Le Guin, tədqiqat müəlliflərin mədəni yaddaşı kodlaşdırmaq, uydurma kosmologiyalar qurmaq və gənc oxucuların etik və fəlsəfi düşüncələrini inkişaf etdirmək üçün mifonimləri necə istifadə etdiyini təhlil edir. Tədqiqat personaj adlarında, yer adlarında və mifik varlıqların adlarında yerləşmiş laylı mənaları üzə çıxarmaq üçün ədəbi onomastika, mətnlərarası təhlil və koqnitiv narratologiyanı birləşdirir. Tapıntılar göstərir ki, uşaq fantaziyasındakı mifonimlər eyni vaxtda üç registrdə fəaliyyət göstərir: estetik-fonoloji, mətnlərarası-mədəni və ideoloji-didaktik. Müzakirədə bu üç funksiyanın necə qarşılıqlı əlaqədə olduğu və onların uşaqların simvolik təfəkkürünün və ədəbi səriştəsinin inkişafı üçün hansı təsirləri olduğu nəzərdən keçirilir. Məqalədə belə bir nəticəyə gəlinir ki, mifonimlər fantaziya mətnlərinin sadəcə bəzəkli xüsusiyyətləri deyil, həm də uşaq ədəbiyyatının mədəni dəyərləri ötürməsi, təxəyyül həvəsini artırması və oxucuları daha geniş mifoloji və fəlsəfi ənənələrə sövq edən əsas mexanizmdir.
Açar sözlər: mifonimlər, uşaq fantastikası, simvolik təsvir, onomastika, mətnlərarasılıq, ədəbi adlar, koqnitiv narratologiya, mədəni yaddaş, fantastika ədəbiyyatı, xüsusi adlar