Türkan İsmayıllı 
Naxçıvan Dövlət Universiteti
Naxçıvan, Azərbaycan
filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru
turkanismayilli@ndu.edu.az
Rübabə Məmmədova
Naxçıvan Dövlət Universiteti
Naxçıvan, Azərbaycan
rubabemammadova@ndu.edu.az
Nigar Mehdizadə
Naxçıvan Dövlət Universiteti
Naxçıvan, Azərbaycan
doktorant
nigarmehdizade4@gmail.com
Əfsanə Oruclu
Naxçıvan Dövlət Universiteti
Naxçıvan, Azərbaycan
doktorant
efsaneorujlu@gmail.com
Nahidə Heydərova
Naxçıvan Dövlət Universiteti
Naxçıvan, Azərbaycan
doktorant
nahide_90@yahoo.com
Xarici dil bacarıqlarının inkişafına maneələr və
effektiv təkmilləşdirmə strategiyaları
Xülasə
Müasir qloballaşmış dünyada xarici dil biliyi şəxsi, sosial, akademik və peşəkar baxımdan vacib kompetensiya kimi qiymətləndirilir. İbtidai təhsildən bakalavr səviyyəsinə qədər davam edən uzunmüddətli xarici dil tədrisinə baxmayaraq, bir çox öyrənən kifayət qədər kommunikativ səriştə əldə edə bilmədiyini bildirir. Tədris illəri ilə real dil bacarığı arasındakı bu davamlı uyğunsuzluq dil bacarıqlarının effektiv inkişafına mane olan əsas amillərin araşdırılmasını zəruri edir.
Tədqiqatın məqsədi xarici dil müəllimliyi ixtisası üzrə təhsil alan tələbələrin dil bacarıqlarını inkişaf etdirərkən qarşılaşdıqları əsas çətinlikləri müəyyən etmək və bu çətinliklərin aradan qaldırılması üçün praktik strategiyalar təklif etməkdir. Keyfiyyət yönümlü tədqiqat dizaynına əsaslanan bu işdə məlumatların toplanması üçün yarı-strukturlaşdırılmış müsahibələr və açıq tipli anketlərdən istifadə olunmuşdur. Toplanan məlumatlar təkrarlanan mövzuları və nümunələri müəyyənləşdirmək məqsədilə kodlaşdırmaya əsaslanan məzmun təhlili vasitəsilə analiz edilmişdir.
Nəticələr göstərir ki, əsas çətinliklər dinləyib-anlama, danışıq səlisliyi və tələffüz, söz ehtiyatının mənimsənilməsi, oxuyub-anlama və akademik yazı bacarıqları sahələrində cəmləşir. Eyni zamanda narahatlıq, səhv etmək qorxusu, özünə inamsızlıq və autentik dil mühitinə kifayət qədər məruz qalmama kimi psixoloji amillər də əsas maneələr kimi müəyyən edilmişdir. Bundan əlavə, iştirakçılar metodoloji məhdudiyyətləri, kifayət qədər praktika imkanlarının olmamasını və kommunikativ və texnologiya əsaslı təlim mühitlərinin məhdud tətbiqini də mühüm amillər kimi vurğulamışlar.
Əldə olunan nəticələrə əsasən, bu maneələrin aradan qaldırılması üçün kommunikativ və tapşırıq əsaslı yanaşmaların tətbiqi, autentik materiallara daha çox çıxışın təmin edilməsi, sistemli söz ehtiyatı tədrisi, konstruktiv geribildirim mexanizmləri və rəqəmsal texnologiyaların dil tədrisinə effektiv inteqrasiyası zəruridir. Həmçinin, narahatlığı azaldan və aktiv iştirakını təşviq edən dəstəkləyici və öyrənən mərkəzli sinif mühitinin yaradılması da mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu tədqiqatın nəticələri dil bacarıqlarının inkişafına təsir edən mürəkkəb amillərin daha yaxşı anlaşılmasına töhfə verir və xarici dil müəllimlərinin hazırlanması proqramlarının keyfiyyətinin artırılması üçün pedaqoji tövsiyələr təqdim edir.
Açar sözlər: xarici dil öyrənilməsi, kommunikativ səriştə, danışıq səlisliyi, söz ehtiyatının artırılması, dil narahatlığı, autentik materiallar, müəllim hazırlığı