DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/53/125-130
Zeynəb Novruzova
Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti
https://orcid.org/0000-0001-6185-792X
zeynab.novruzova@azmiu.edu.az
Xəzər dənizinin külək və dalğa rejiminin təhlili
Xülasə
Dünyanın ən böyük qapalı daxili su hövzəsi olan Xəzər dənizi, hidrodinamik proseslərində mühüm rol oynayan mürəkkəb külək və dalğa rejimlərinə malikdir. Küləklə idarə olunan dalğalar sahil dinamikasına, çöküntü daşınmasına, dəniz infrastrukturunun sabitliyinə və ekoloji şəraitə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Xəzər dənizi üzərindəki külək modellərinin məkan və zaman dəyişkənliyi regional atmosfer dövranı, mövsümi iqlim amilləri və hövzənin uzanan həndəsəsi ilə idarə olunur və nəticədə şimal, orta və cənub alt hövzələrində fərqli dalğa xüsusiyyətləri yaranır. Bu tədqiqatda dominant külək istiqamətlərini, dalğa hündürlüklərini və mövsümi dəyişkənliyi müəyyən etmək üçün meteoroloji və okeanoqrafik məlumatlardan istifadə edərək Xəzər dənizinin külək və dalğa rejimləri təhlil edilir. Dalğaların inkişafına uzunluq, su dərinliyi və batimetrik şəraitin təsirinə xüsusi diqqət yetirilir.
Açar sözlər: Xəzər dənizi, iqlim dəyişikliyi, səth küləyi, dalğa rejimi, hidrodinamik proseslər