Arxiv
ELMİ TƏDQİQAT - 2026
Xristian memarlıq irsinin kulturoloji interpretasiyası və regional turizm marşrutuna inteqrasiyası: Şəki–Qəbələ–Qax nümunəsi
Riad Səfərli 
Xülasə. Məqalənin məqsədi Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində yerləşən xristian memarlıq irsinin kulturoloji məzmununu müəyyənləşdirmək və bu irsin Şəki–Qəbələ–Qax regional turizm marşrutuna inteqrasiyası üçün elmi əsaslandırılmış model təklif etməkdir. Tədqiqat keyfiyyət yanaşmasına, müqayisəli hal təhlilinə, sənəd və məzmun analizinə əsaslanır. Kiş məbədi, Nicdəki Çotari kilsəsi, Qum bazilikası, Ləkit dairəvi məbədi və Qaxdakı Müqəddəs Georgi kilsəsi tarixi sənədlilik, simvolik məna, yaşayan irs, ziyarətçi interpretasiyası və qoruma həssaslığı meyarları üzrə müqayisə edilmişdir. Nəticələr göstərir ki, abidələrin vahid dini-tarixi xətt kimi təqdimatı onların fərqli funksiyalarını və icma əlaqələrini sadələşdirə bilər. Daha səmərəli yanaşma hər məkanı ayrıca interpretasiya düyünü kimi qurmaq, sonra onları ortaq regional hekayə daxilində əlaqələndirməkdir. Təklif olunan model qoruma, elmi interpretasiya, yerli icma iştirakı, rəqəmsal kommunikasiya və ziyarətçi monitorinqini bir sistemdə birləşdirir. Bu model turizm məhsulunun məzmun keyfiyyətini yüksəltməklə yanaşı, sakral funksiyanın, memarlıq autentikliyinin və yerli mədəni faydanın qorunmasına xidmət edir. Marşrutun tətbiqi regionda qalma müddətinin uzadılması, mövsümi məhsulların şaxələndirilməsi və yerli bələdçi xidmətlərinin peşəkarlaşması üçün də imkan yaradır.
Açar sözlər: xristian memarlıq irsi, kulturoloji interpretasiya, regional turizm marşrutu, yaşayan irs, dayanıqlı turizm
Baxış: 27