Yerli iqtisadi təkmilləşdirmə və becərmə strategiyasında
Ukrayna və Şərqi Avropa modeli
Olha Dzhyhora1* 
, Sergii Qolubytskyi2 , Sergey Kalnıy3 ,
Vitali Kostiuk4 , Yuliya Klius5
Xülasə. Məqalə Ukrayna və Şərqi Avropa ölkələrinin müqayisəli təhlili əsasında regional iqtisadi bərpa məsələsini araşdırır, milli iqtisadi dayanıqlığın və inkişafın əsas determinantlarını müəyyən edir. Xüsusi diqqət infrastruktur, rəqəmsallaşma, ekoloji dayanıqlılıq, sosial inkişaf və innovasiya kimi amillər arasında sinerjiyə, onların bərpanın tamamlayıcı drayverləri kimi roluna yönəldilir. Tədqiqat uzunmüddətli sabitlik və rəqabətqabiliyyətliliyi təmin etmək üçün çoxsektorlu inteqrasiya olunmuş yanaşmaların əhəmiyyətini vurğulayır. Metodoloji çərçivə sistemli, struktur və müqayisəli analitik yanaşmalara, eləcə də inteqral qiymətləndirmə metoduna əsaslanır. Bu metod göstəriciləri səkkiz tematik blok üzrə birləşdirərək regional bərpanı ölçən kompozit indeksə (R) çevrir. Bu yanaşma ölkələrarası müqayisəyə imkan yaradır və milli bərpa strategiyalarının kompleks qiymətləndirilməsini təmin edir. Nəticələr təhlil olunan ölkələr arasında fərqli bərpa profillərini göstərir. Ukrayna ən yüksək R göstəricisinə (0,47) malik olmuşdur ki, bu da infrastruktur, enerji, rəqəmsallaşma və sosial reinteqrasiyanın balanslı birləşməsini əks etdirir. Macarıstan (0,45) güclü rəqəmsal və innovasiya komponenti ilə seçilir, Slovakiya və Rumıniya (0,34) ekoloji və nəqliyyat istiqamətinə üstünlük verir, Polşa və Bolqarıstan (0,28) isə innovasiya komponentlərinin parçalanmış strukturu ilə xarakterizə olunur. Tədqiqat göstərir ki, ən effektiv bərpa strategiyaları sektorlararası yüksək tamamlayıcılığa malik “qarışıq” portfellərə əsaslanır. Ukrayna üçün optimal maliyyələşdirmə strukturu təklif olunur: prioritet olaraq infrastruktur və enerji, daha sonra rəqəmsallaşma, innovasiya, sosial inkişaf və yaşıl modernizasiya. Tədqiqat ölkələrarası müqayisə üçün vahid indeks təqdim edir və strateji planlaşdırmanı, həmçinin Avropa inkişaf istiqamətləri ilə uyğunlaşmanı dəstəkləyən praktiki monitorinq çərçivəsi formalaşdırır.
Açar sözlər: regional iqtisadi bərpa, inkişaf strategiyaları, inteqral indeks, rəqəmsallaşma, ekoloji dayanıqlılıq, innovasiya potensialı