Yük daşımalarının rəqəmsallaşdırılması və onun milli iqtisadi artıma töhfəsi
Asəf Əliyev1 
, Mehriban İmanova1 , Nuriyyə İbrahimova2 ,
Asif Abdullayev3 , Ziya Quliyev3*
Xülasə. Yükdaşıma nəqliyyatı sistemlərinin rəqəmsal transformasiyası logistika səmərəliliyinin artırılması, ticarət əlaqələrinin gücləndirilməsi və milli iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi baxımından mühüm amilə çevrilmişdir. Rəqəmsal texnologiyaların yükdaşımada tətbiqi təchizat zəncirinin şəffaflığını artırır, əməliyyat xərclərini azaldır və daha səmərəli və dayanıqlı logistika şəbəkələrinin formalaşmasına şərait yaradır. Bu tədqiqat yükdaşıma nəqliyyatının rəqəmsallaşdırılmasının milli iqtisadi artıma təsirini kəmiyyət analitik çərçivəsi əsasında araşdırır. Araşdırmada rəqəmsal logistikanın inkişafı ilə makroiqtisadi göstəricilər arasındakı əlaqəni qiymətləndirmək məqsədilə ekonometrik modelləşdirmə, müqayisəli statistik təhlil və nəqliyyat fəaliyyət göstəricilərindən istifadə olunmuşdur. Əsas izah edən dəyişənlər kimi yükdaşıma nəqliyyatı infrastruktur göstəriciləri, enerji səmərəliliyi meyarları və Logistika Performansı İndeksi götürülmüş, onlar ümumi daxili məhsulun dinamikası ilə əlaqəli şəkildə təhlil edilmişdir. Empirik təhlilin nəticələri yükdaşıma nəqliyyatının modernləşdirilməsi, logistika səmərəliliyi və iqtisadi artım arasında əhəmiyyətli müsbət əlaqənin mövcud olduğunu göstərir. Logistika performansının və rəqəmsal nəqliyyat idarəetmə sistemlərinin təkmilləşdirilməsi nəqliyyat xərclərinin azalmasına, təchizat zəncirinin etibarlılığının yüksəlməsinə və ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə töhfə verir. Müxtəlif ölkə qrupları üzrə aparılmış müqayisəli təhlil göstərir ki, nəqliyyatın rəqəmsallaşdırılmasının iqtisadi üstünlükləri xüsusilə inkişaf etməkdə olan və keçid iqtisadiyyatlı ölkələrdə daha nəzərəçarpandır. Belə ki, logistika səmərəliliyindəki yaxşılaşmalar məhsuldarlığın və bazarlara çıxış imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olur. Tədqiqatın nəticələri yükdaşıma nəqliyyatının rəqəmsallaşdırılmasının dayanıqlı iqtisadi inkişafın təmin edilməsində strateji rol oynadığını vurğulayır və infrastruktur investisiyalarını, rəqəmsal texnologiyaları və enerji səmərəliliyinin artırılmasını birləşdirən inteqrasiya olunmuş nəqliyyat siyasətlərinin əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
Açar sözlər: yük daşımalarının rəqəmsallaşdırılması, logistika fəaliyyətinin səmərəliliyi, iqtisadi artım, nəqliyyat infrastrukturu, enerji səmərəliliyi, təchizat zəncirinin idarə edilməsi