Yüksək təzyiqli polietilen istehsalında oksigen və
peroksid inisiatorlarının rolu
İradə Qarayеva1* 
, Müşkünaz Nəzərova1 , Samir Səlimli1 ,
Arzu İsaqzadə1 , Zümrüd Yusifova1
Xülasə. Bu tədqiqatda yüksək təzyiq şəraitində oksigen və inisiator sistemlərinin aşağı sıxlıqlı polietilenin (LDPE) xassələrinə təsiri araşdırılmışdır. Oksigen molekulyar kütləni (MW) azaldır və zəncirlərin şaxələnməsini artırır ki, bu da termiki sabitliyin azalmasına səbəb olur. Bununla belə, optimal konsentrasiyalarda və nəzarət olunan şəraitdə oksigen daha sabit polimer strukturunun formalaşmasına töhfə verə bilər. Peroksid sistemləri molekulyar kütlə paylanmasına (MWD) nəzarəti yaxşılaşdırır və mexaniki möhkəmliyi 15–20 % artırır. Di-tert-butil peroksid (DTBP) termiki parçalanma nəticəsində aktiv radikallar əmələ gətirməklə polimerin ərinti axıcılıq indeksini (MFI) və molekulyar kütləsini (MW) tənzimləyir və məhsulun sabitliyinin qorunmasına kömək edir. Oksigen əsaslı sistemlərlə müqayisədə peroksid əsaslı inisiasiya mexaniki möhkəmliyi təxminən 15–20 %, nisbi uzanmanı isə 10–15 % artırmaqla yanaşı, molekulyar kütlə paylanmasına daha yaxşı nəzarəti təmin edir. Bundan əlavə, oksigenin iştirakı ilə baş verən peroksi-radikal reaksiyalar sistemdəki radikalların tərkibinə təsir göstərə və müəyyən proses şəraitində inisiasiya mərhələsinin gedişini dəyişə bilər. Lakin belə reaksiyalar hidroperoksid və karbonil tipli oksidləşmə məhsullarının əmələ gəlmə ehtimalını da artırır ki, bu da polimerin sabitliyi, rəng göstəriciləri və qoxusu kimi keyfiyyət parametrlərinə mənfi təsir göstərir. Aparılmış tədqiqatların nəticələri göstərir ki, istifadə olunan inisiatorun növü və onun konsentrasiyası sintez edilmiş polimerin fiziki-mexaniki xassələrini müəyyən edən əsas amillərdəndir. Bu nəticələr yüksək təzyiqli polietilen istehsalında inisiatorun seçilməsi və dozasının optimallaşdırılması üçün praktik istiqamətlər təqdim edir.
Açar sözlər: polietilen, inisiator, polimerləşmə, oksigen, di-tert-butil peroksid (DTBP)