DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/126/136-140
Rəşidə Kərimova
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti
texnika üzrə fəlsəfə doktoru
https://orcid.org/0000-0002-7657-1358
rashida.aktau@mail.ru
Soumahoro Xəlifə
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti
magistrant
https://orcid.org/0009-0003-1319-9282
soumahoro@iut-dhaka.edu
Yüksək və aşağı temperaturlu proseslərdə günəş
enerjisi qurğularının tədqiqi
Xülasə
Günəş enerjisi vacib, təmiz, ucuz və bol miqdarda mövcud olan bərpa olunan enerji növüdür. Yer kürəsində tsiklik, aralıq və durulaşdırılmış formada 0-dan 1 kVt/m2-ə qədər çox aşağı enerji sıxlığı ilə qəbul edilir. Yer səviyyəsində qəbul edilən günəş enerjisi atmosfer şəffaflığından, enlik dərəcəsindən və s. təsirlənir. Dizayn məqsədilə mövcud günəş enerjisinin dəyişməsi, günəş düz lövhəli kollektorlarının optimal əyilmə bucağı, heliostatların yeri və istiqaməti hesablanmalıdır. Bu gün bir çox bərpa olunan enerji texnologiyaları yaxşı inkişaf etmiş, etibarlıdır və ənənəvi yanacaq generatorları ilə rəqabət aparır.
Günəş sobaları (GS) əsasən materialların və proseslərin yüksək temperaturlu tədqiqatı üçün alət kimi istifadə olunur. Xüsusilə, günəş sobasının fokus nöqtəsində elektrik qövsü və ya oksiasetilen alovuna nisbətən daha yüksək temperatur əldə edildiyini nəzərə alsaq, GS-ları orbital kosmik uçuş şəraitində metal konstruksiyaları qaynaq etmək üçün günəş radiasiyasından istifadə etməklə təcrübə aparmaq üçün istifadə edilmişdir. Qaynaqlanmış birləşmələrin orijinal poladdan daha möhkəm olduğu sübut edilmişdir. Müəyyən şərtlər altında (qaz atmosferi) qaynaq qeyri-metal materiallara (odadavamlı oksidlər, keramika və s.) də tətbiq edilmişdir. SF-lər həmçinin kvars və digər odadavamlı materialların əridilməsi üçün də istifadə olunur. Hətta 2 metr diametrli projektor güzgüsü və 2,5 x 3 metrlik heliostat olan nisbətən kiçik SF-lərdə belə 2000–2600°C temperatur əldə edilir.
Günəş enerjisindən ən səmərəli istifadə, səmərəliliyi 80%-ə çata bilən günəş kollektorları (SC) (evakuum borusu SC) istifadə edərək günəş elektrik stansiyalarında (SPP) soyuducu maddənin qızdırılmasıdır. Absorbsiya soyuducusu, isti su, günəş enerjisi, buxar və ya təbii qazın yanması ilə soyuq istehsal edən kompressorsuz soyuducu qurğudur. Bu istilik əsasən tullantı istiliyidir və adətən soyutma qüllələri sistemi vasitəsilə atmosferə yayılır.
Açar sözlər: bərpa olunan enerji, günəş sobaları, temperatur, günəş radiasiyası, düz lövhəli kollektorlar, udma, soyuducular, günəş enerjisi ilə işləyən kondisioner