Yuriy Fyodoroviç Buryakov (1934–2015): Daşkənd oazisində arxeoloji qazıntılar və maddi mədəniyyət tədqiqatlarının historiqrafik təhlili
Mirodillo Boboyev 
Xülasə. Yuriy Fyodoroviç Buryakov (1934–2015) Sovet dövrü və müstəqillikdən sonrakı Özbəkistanda fəaliyyət göstərmiş ən məhsuldar və metodoloji baxımdan təsirli arxeoloqlardan biri olmuşdur. Onun elmi fəaliyyətinin genişliyinə və təsirinə baxmayaraq, ingilisdilli akademik ədəbiyyatda bu irsin sistemli historiqrafik qiymətləndirilməsi aparılmamışdır. Bu məqalə Buryakovun Daşkənd oazisində (Çaç-İlak bölgəsi) apardığı arxeoloji qazıntılar və maddi mədəniyyət tədqiqatlarına verdiyi töhfələrin hərtərəfli historiqrafik təhlilini təqdim edir və onun fəaliyyətini Sovet dövründən başlayaraq müstəqillikdən sonrakı Özbəkistan elmi inkişafı kontekstində Mərkəzi Asiya arxeologiyasının ümumi inkişaf xətti daxilində yerləşdirir. Tədqiqatda tarixi-historiqrafik analiz, müqayisəli-tarixi metodologiya və tənqidi mənbə təhlili tətbiq edilmişdir. İlkin mənbələrə Buryakovun monoqrafiyaları və ekspedisiya hesabatları daxil edilmişdir; ikinci dərəcəli mənbələr isə bioqrafik tədqiqatları, ensiklopedik məlumatları və Mərkəzi Asiya və İpək Yolu arxeologiyasına dair beynəlxalq resenziyalı ədəbiyyatı əhatə edir. Təhlil göstərir ki, Buryakov sahə arxeologiyası, numizmatika, tarixi topoqrafiya və İran, Çin və ərəb mənbələrini birləşdirən kompleks və özünəməxsus interdisiplinar metod inkişaf etdirmişdir. Onun uzunmüddətli rəhbərliyi ilə həyata keçirilən Çaç-İlak (sonradan Çaç-Ustruşona) ekspedisiyası şəhərləşmə, mədənçilik tarixi və İpək Yolu üzrə əlaqələrə dair fundamental məlumatlar təqdim etmiş və 550-dən çox elmi əsərlə nəticələnmişdir. Buryakovun elmi irsi Sovet dövrü arxeoloji metodologiyası ilə müstəqillikdən sonrakı beynəlxalq əməkdaşlığa əsaslanan yeni elmi paradiqma arasında keçid xarakterli mühüm mövqe tutur. Onun tədqiqatları müasir İpək Yolu və Mərkəzi Asiya şəhər arxeologiyası üçün həm metodoloji istinad nöqtəsi, həm də hələ tam araşdırılmamış mühüm elmi resurs olaraq qalır.
Açar sözlər: Buryakov, Özbək arxeologiyası, historiqrafiya, Çaç-İlak, Daşkənd oazisi, maddi mədəniyyət, İpək Yolu, şəhər mədəniyyəti, Sovet arxeologiyası, postsovet elmi, Mərkəzi Asiya irsi