Əlcəzairdə karbon dioksid emissiyalarının müəyyənedici amilləri kimi iqtisadi artım, ticarətə açıqlıq və urbanizasiya: ARDL yanaşması (1990–2025)
Şerf Nassira 
Xülasə. Bu tədqiqat 1990–2025-ci illər ərzində Əlcəzairdə karbon dioksid (CO₂) emissiyalarının determinantlarını təhlil etməyi qarşıya məqsəd qoyur. Tədqiqat iqtisadi artımın, ticarət açıqlığının və şəhərləşmənin CO₂ emissiyalarına təsirini araşdırır. Dəyişənlər arasında həm qısamüddətli, həm də uzunmüddətli əlaqələri müəyyən etmək üçün Autoreqressiv Paylanmış Lag (ARDL) modelindən istifadə edilmişdir. Nəticələr tədqiq olunan dəyişənlər arasında uzunmüddətli əlaqənin mövcud olduğunu göstərir. Uzunmüddətli perspektivdə ticarət açıqlığı CO₂ emissiyalarına mənfi və statistik cəhətdən əhəmiyyətli təsir göstərir, şəhərləşmə isə müsbət və statistik cəhətdən əhəmiyyətli təsir göstərir. Bunun əksinə olaraq, iqtisadi artımın CO₂ emissiyalarına uzunmüddətli təsiri statistik cəhətdən əhəmiyyətli deyil. Bu nəticələr Əlcəzairdə davamlı iqtisadi inkişafı təşviq etmək və ətraf mühitə təzyiqləri və CO₂ emissiyalarını azaltmaq üçün inteqrasiya olunmuş iqtisadi və ekoloji siyasətlərin həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulayır. Sənaye klasterləri iqtisadi fəaliyyətin məkan təşkilinin ətraf mühitə təsirini nümayiş etdirir. Bu tədqiqat 1990–2025-ci illər ərzində Əlcəzairdə CO₂ emissiyalarının müəyyən edən amillərini araşdırmaq üçün həm qısamüddətli dinamikanı, həm də uzunmüddətli əlaqələri hamar struktural dəyişiklikləri nəzərə almaqla təhlil edən Fourier-ARDL yanaşmasından istifadə edir.
Açar sözlər: CO₂ emissiyaları, iqtisadi artım, ticarət açıqlığı, urbanizasiya, ARDL, kointeqrasiya, Əlcəzair