Həsən Yavaş’ın "Rehber Ilmihali" əsərində həyatının əsərlərinin və İslam və iman bölmələrinin qiymətləndirilməsi
Erdoğan Köycü 
Xülasə. Həsən Yavaş Dini İşlər Başkanlığından təqaüdə çıxmış müftidir. O, 548 qəzet köşəsi və beş kitabın müəllifidir. Hal-hazırda Türkiyə Gazetesi üçün köşə yazıları yazır və TGRT-də Ramazan proqramlarına aparıcılıq edir. Müəllifidiritabın müəllifidir: "Hər kəs üçün Rehber Elmihal", "Dua Kitabı", "Rehber Elmihal", "Qadınlar üçün bələdçi məlumatı" və "Böyük İslam Qadınları və Gənclər üçün bələdçi". O, "Rehber Elmihal"ı on bölmədən ibarət yazıb. Tədqiqatımızı onun girişdə toxunduğu mövzular əsasında apardıq: "Gənclərə nəsihət", "Yaxşı müsəlman necə olmalı?" və "Gəncliyin dəyəri bilinməlidir", birinci hissədə: "Gözəl dinimiz İslam", ikinci hissədə: "İmanımız necə olmalıdır?" Yavaş "Rehber İlmihali" (İslam Hüququna Bələdçi) əsərində imanın təməl prinsiplərini və ibadətin əsaslarını sadə bir dildə izah etməyə çalışır. Bu tədqiqat Həsən Yavaşın həyatına, əsərlərinə və "Rehber İlmihali" əsərinin "İslam və İman" bölməsinə yönəlmişdir. Yavaşın "Rehber İlmihali" əsərini yazmasının əsas hərəkətverici qüvvəsi Quran və hədislərdə qeyd olunan təməl prinsipdir: "əl-əmr bil-mə'ruf vən-nəhy anil-munkər" (yaxşılığı əmr etmək və pisliyi qadağan etmək). Həsən Yavaşın "Rehber İlmihali" əsəri inanc, ibadət, müamilə və etika kimi mövzuları əhatə etdiyi üçün geniş auditoriyaya müraciət edir. Həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə çoxsaylı nəşrlərə baxmayaraq, Rehber İlmihali mövzusunda heç bir kitabın, məqalənin və ya konfrans materialının olmaması bu tədqiqatın əsasını təşkil etmişdir. Yavaşın "İslam Hüquqşünaslığına Bələdçi" əsərində kitabların müəlliflərini və adlarını qeyd edərək istinad etdiyi mənbələr bunlardır: İmam əl-Rabbani əs-Sərhəndi (vəfat tarixi 1033/1624) tərəfindən əl-Məktubatın tərcüməsi; Şeyxülislam Əhməd Namiqi Caminin "Miftah əl-Nəcāt" əsəri; Professor Karlaylın Konfransı, və Beoworth Smithin "Məhəmməd və Onun ardıcılları". Yavaş bu mənbələrdən və onların müəlliflərindən bəhs etsə də, bu kitablarda sitatların yer aldığı konkret səhifələri göstərmir. Yavaş, ayələri sitat gətirərkən surə və ayə nömrələrini "Uca Allah buyurur" qeydi ilə daxil edərkən, hədislərə istinad edərkən "Sevgili Peyğəmbərimiz dedi", "Peyğəmbər dedi", "Allahın Rəsulu dedi", "Hədisdə deyilmişdir" və "Sevgili Peyğəmbərimiz xəbər verdi" kimi ifadələrdən istifadə edərək, bir hədis və ya hekayədəki müqəddəs bir hədisdən dəlil gətirir. Yavaş mövzuları izah edərkən yalnız ayə və hədislərdən sitat gətirməklə kifayətlənməyib, bəzən hekayələrdən, şeirlərdən və aforizmlərdən sitatlar da daxil edib. Yavaş’ın Rehber İlmihali adlı kitabının İslam və İman bölmələrində qaynaq olaraq göstərilən hədislərə ümumiyyətlə *Əl-Kutub əs-Sitte* toplularında rast gəlinir: *Əl-Cami əl-Səhih*, Məhəmməd b. İsmayıl əl-Buxari (vef. 256/870), *Əl-Cami əl-Səhih*, Müslim b. əl-Həccac (vefat. 261/874), *Əs-Sünən*, İbn Macə Əbu Əbdillah Məhəmməd b. Yezid (vef. 273/886), *Əs-Sünən*, Əbu Davud Süleyman b. əl-Əşas (vəf. 275/888) və *əl-Məhəmməd b. Bu hədislərə İsa əl-Tirmizi’nin (vəf. 279/892) Əs-Sünən’ində və Altı Hədis Kitabından kənarda, Əhməd ibn Hənbəlin (vəf. 242/855) Müsnədində və Abdullah ibn Əbdürrəhman əd-Dariminin (vəf. 255/869) Sünənində rast gəlinir. Həsən Yavaş mövzuların izahında bu əsərlərdən sitat gətirsə də, mənbələrə istinad etmir. Biz bu hədislərin mənbələrini müəyyən etdik. O, həmçinin istinad etdiyi hədislərə qısa şərhlər verir.
Açar sözlər: hədis, İslam fiqhi, mətn, şərh, Həsən Yavaş