DOI: https://doi.org/10.36719/2789-6919/57/74-77
Fazil Hümbətli
Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti
doktorant
https://orcid.org/0009-0009-2791-6311
fazil@fontanagrande.com
İrəvanın memarlıq irsində Zal xan məscidinin yeri
Xülasə
İrəvan şəhərində yerləşən Zal xan məscidi regionun zəngin tarixi və çoxmədəniyyətli memarlıq irsinin mühüm nümunələrindən biridir. Bu abidə XVII əsrdə inşa olunmuş və dövrün memarlıq ənənələrini özündə əks etdirərək şəhərin urbanistik inkişafında xüsusi rol oynamışdır. Məscid plan quruluşu, günbəz sistemi, dekorativ elementləri və istifadə olunan tikinti materialları baxımından Azərbaycan-İslam memarlıq məktəbinin xarakterik xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir.
Zal xan məscidi yalnız dini ibadət məkanı kimi deyil, həm də ictimai və mədəni həyatın formalaşmasında əhəmiyyətli mərkəz olmuşdur. Tarixi proseslər nəticəsində müxtəlif dəyişikliklərə məruz qalsa da, bu abidə İrəvanın keçmiş memarlıq simasını və bölgənin etno-mədəni müxtəlifliyini öyrənmək baxımından dəyərli mənbə kimi çıxış edir.
Zal xan məscidi İrəvanın memarlıq irsində mühüm yer tutaraq həm tarixi yaddaşın qorunması, həm də milli-mədəni irsin öyrənilməsi baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bununla yanaşı, abidə regionda mövcud olmuş memarlıq ənənələrinin qarşılıqlı təsirini araşdırmaq üçün də əhəmiyyətli elmi baza yaradır. Eyni zamanda, Zal xan məscidinin öyrənilməsi gələcək nəsillərə mədəni irsin qorunması və tanıdılması baxımından mühüm töhfə verir.
Açar sözlər: Zal xan məscidi, İrəvan, memarlıq irsi, tarixi abidə, İslam memarlığı, Azərbaycan memarlıq məktəbi, mədəni irs, dini tikililər