Kamera orkestrində tar alətinin istifadəsi:
tembr, ifaçılıq və orkestrasiya xüsusiyyətləri
Amil Əsgərov 
Xülasə. Məqalədə Azərbaycan milli musiqi aləti olan tarın kamera orkestrində istifadə imkanları, tembr xüsusiyyətləri, texniki-ifaçılıq potensialı və orkestr fakturasında funksional mövqeyi araşdırılır. Tədqiqatın aktuallığı milli musiqi irsinin müasir bəstəkarlıq təcrübəsi ilə əlaqələrinin öyrənilməsi, ənənəvi instrumental ifaçılıq xüsusiyyətlərinin kamera orkestrinin kompozisiya prinsipləri ilə uzlaşdırılması zərurəti ilə müəyyən olunur. Araşdırmanın məqsədi tarın ənənəvi musiqi mühitində formalaşmış ifadə vasitələrinin kamera orkestrində hansı bədii funksiyalar daşıya biləcəyini nəzəri baxımdan müəyyənləşdirməkdir. Tədqiqatda tarixi-müqayisəli təhlil, musiqişünaslıq ədəbiyyatının nəzərdən keçirilməsi və orkestrasiya prinsiplərinin analitik ümumiləşdirilməsi metodlarından istifadə olunur. Üzeyir Hacıbəylinin milli musiqi ladları haqqında nəzəri müddəaları, tarın Azərbaycan bəstəkarlarının yaradıcılığında istifadəsinə dair Malik Quliyevin və Sahib Paşazadənin araşdırmaları, eləcə də orkestrasiya üzrə Samuel Adler və Walter Pistonun əsərləri nəzəri əsas kimi götürülür. Təhlil göstərir ki, tar kamera orkestrində solo alət, melodik xəttin aparıcısı, tembr qarşılaşdırmalarının iştirakçısı və ansambl fakturasının üzvü kimi çıxış edə bilər. Bununla belə, alətin uğurlu tətbiqi registr, dinamika, artikulyasiya, intonasiya və digər alətlərlə səs balansının nəzərə alınmasını tələb edir. Məqalənin elmi əhəmiyyəti tarın ənənəvi ifadə imkanları ilə kamera orkestrinin faktura və tembr prinsipləri arasında əlaqələrin sistemləşdirilməsindədir.
Açar sözlər: tar, kamera orkestri, Azərbaycan musiqisi, tembr, orkestrasiya, muğam, ifaçılıq, milli musiqi alətləri