DOI: https://doi.org/10.36719/2663-4619/130/24-40
Müsəlman dünyasında siyasi
paradiqmanın problemi
Erdoğan Köycü1* 
, Mustafa Özden1
Xülasə. Tədqiqatımız müsəlman düşüncəsinin ən vacib dilemması olan siyasi paradiqmanın təsəvvür edilməsi və qurulması probleminə yönələcək. Məhəmməd Peyğəmbərin (ona Allahınsalavatı və salamı olsun) vəfatından başlayaraq tarixi proses boyunca müsəlmanların ortaya çıxan ənənəvi siyasi konsepsiyalarını qiymətləndirəcəyik. Problemləri həll etmək üçün əvvəlcə onların kök səbəblərini müəyyən etmək və araşdırmaq lazımdır. Problemləri dəqiq diaqnoz edə bilməsək, nəinki onları həll edə bilməyəcəyik, həm də problemin özünün bir hissəsinə çevriləcəyik. Təbii ki, siyasət fərdi və sosial həyatın yalnız bir hissəsini təşkil edir, bütövlükdə deyil. Siyasəti həyatın bütün sahələrini əhatə edən bir şey kimi təsəvvür etmək siyasi düşüncənin təbiətinə ziddir. Belə bir düşüncə tərzi siyasi sahədən kənar bütün dəyərlərə zərər verərdi. Bu kontekstdə, din və siyasət məsələsinə toxunarkən qeyd etmək vacibdir ki, zahirən ayrı görünsələr də, əslində canlı və mürəkkəb bir şəbəkədə bir-biri ilə əlaqəli olan bu anlayışlar fərdi və ictimai reallığın iki vacib ölçüsünə işarə edir. Hər iki fenomen tarixin yazılmasında öz missiyalarını yerinə yetirir. Bu fenomenlərdən birini və ya hər ikisini inkaredən və ya görməzdən gələn ideoloji və siyasi yanaşmalar onları aradan qaldırmır. Əksinə, fərdi və sosial həyatda bu məsələlərlə bağlı problemlərin artmasına yol açır və həll olunmazlığa və xaosa səbəb olur.
Açar sözlər: insan, din, siyasət, xilafət quruluşu, peyğəmbər