Rəqəmsal transformasiya: dayanıqlı iqtisadi inkişaf və
idarəetmə sistemində süni intellektin rolu
Zemfira Əliyeva1 
, Ülviyyə Aşurova1* , Xanım Göyüşova2 ,
Cəfər Cəfərli1 , Xəlil Əliyev1
Xülasə. Bu məqalədə rəqəmsal transformasiya proseslərində süni intellektin (AI) rolu və onun dayanıqlı iqtisadi inkişaf və idarəetmə sistemlərinə təsiri kompleks şəkildə təhlil edilir. Tədqiqatın əsas məqsədi AI texnologiyalarının iqtisadi səmərəlilik, innovasiya potensialı və institusional idarəetmə mexanizmləri ilə qarşılıqlı əlaqəsini müəyyənləşdirmək və bu əlaqələr əsasında inteqrativ konseptual çərçivə formalaşdırmaqdır. Məqalə 2019–2026-cı illəri əhatə edən sistemli ədəbiyyat icmalı və konseptual modelləşdirmə metodlarına əsaslanır. Araşdırma nəticələri göstərir ki, süni intellekt rəqəmsal transformasiyanın əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi çıxış edərək iqtisadi sistemlərdə məhsuldarlığın artmasına, resursların daha səmərəli idarə olunmasına və innovativ biznes modellərinin formalaşmasına şərait yaradır. Eyni zamanda AI texnologiyaları idarəetmə sistemlərində qərarvermə proseslərini optimallaşdırır, məlumat əsaslı siyasətlərin hazırlanmasını sürətləndirir və ictimai xidmətlərin keyfiyyətini artırır. Bu xüsusiyyətlər AI-nin dayanıqlı inkişaf məqsədlərinə (SDG) nail olunmasında mühüm rol oynadığını göstərir. Bununla yanaşı, tədqiqat süni intellektin tətbiqi ilə bağlı mövcud riskləri də müəyyən edir. Bu risklərə alqoritmik qərəz, məlumatların məxfiliyi, rəqəmsal bərabərsizlik və yüksək enerji istehlakı kimi problemlər daxildir. Məqalədə bu problemlərin aradan qaldırılması üçün etik prinsiplərə əsaslanan və şəffaflıq, hesabatlılıq, adaptivlik və inteqrasiya kimi komponentləri özündə birləşdirən AEIAT əsaslı idarəetmə modelinin tətbiqi təklif olunur. Nəticə etibarilə, süni intellekt yalnız texnoloji alət deyil, həm də iqtisadi və institusional transformasiyanın strateji elementi kimi çıxış edir. Onun effektiv və məsuliyyətli tətbiqi dayanıqlı iqtisadi inkişafın təmin olunması və müasir idarəetmə sistemlərinin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Açar sözlər: süni intellekt, rəqəmsal transformasiya, dayanıqlı inkişaf, idarəetmə, rəqəmsal iqtisadiyyat