Sosial maska fenomeni Azərbaycan televiziyası və sosial mediasında: tipologiya və arxetipik əsaslar (1995–2025)
Elçin Əlibəyli 
Xülasə. Məqalə Azərbaycan televiziya və sosial media məkanında 1995–2025-ci illər ərzində televiziya aparıcısının ekran obrazının, «sosial maska» fenomeninin tarixi transformasiyasını araşdırır. Tədqiqatda K. Q. Yunqun arxetip nəzəriyyəsi, M. Mark və K. Pirsonun brend arxetipləri sistemi, P. Bourdieu-nun mediya sosiologiyası, E. Tofflerin mədəni dinamika konsepsiyası metodoloji çərçivə kimi istifadə edilmişdir. Azərbaycan teleməkanının müstəqillik dövrü (1995–2005), infoteynment dövrü (2005–2015) və rəqəmsal media dominantlığı dövrü (2015–2025) kimi üç əsas mərhələ müəyyənləşdirilmiş, hər mərhələnin özünəxas arxetipik dominantları analiz edilmişdir. Tədqiqat göstərir ki, Azərbaycanda hər siyasi-iqtisadi dönüşüm öz dominant arxetipini televiziya ekranında materiallaşdırmış, rəqəmsal dövrdə isə bu arxetipik çevrilmə sosial mediada daha sürətlə baş vermişdir. 2025-ci ildə ənənəvi televiziyanın media istehlakındakı payı cəmi 17 faizə enmiş, Instagram/TikTok/qısa video platformaları isə 34 faizə çatmışdır. Müdrik arxetipinin sistemli marjinallaşması, Aşiq və Təlxək arxetiplərinin istehlak mədəniyyəti çərçivəsindəki üstünlüyü Azərbaycan ictimai sahəsi üçün simptomatik xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilir.
Açar sözlər: sosial maska, televiziya aparıcısı, arxetip, ekran obrazı, Azərbaycan televiziyası, sosial media, rəqəmsal transformasiya, klip təfəkkürü, kütləvi kommunikasiya, infoteynment