DOI: https://doi.org/10.36719/2706-6185/59/117-121
Gəray Qarayev
Azərbaycan İdman Akademiyası
https://orcid.org/0000-0003-4385-3065
geray.garayev@sport.edu.az
Mədət Hacıyev
Azərbaycan İdman Akademiyası
https://orcid.org/0009-0001-6268-8291
madat.haciyev.2024@sport.edu.az
Məktəbəqədər və məktəb yaşli (4-5-6 və 7 yaş) uşaqlarda
morfofunksional xüsusiyyətlərinin tədqiqi
Xülasə
Bu məqalədə məktəbəqədər və məktəbyaşlı (6–7 yaş) uşaqlarda futbolla sistemli şəkildə məşğul olmağın onların bioloji inkişaf qanunauyğunluqlarına təsiri kompleks şəkildə araşdırılmışdır. Tədqiqatın əsas məqsədi erkən yaş dövründə idman fəaliyyətinin uşaqların fiziki, funksional və morfofunksional göstəricilərinə təsirini elmi əsaslarla müəyyən etmək olmuşdur. Bu məqsədlə uşaqların antropometrik göstəriciləri, fiziki hazırlıq səviyyəsi və orqanizmin funksional imkanları müqayisəli təhlilə cəlb edilmişdir.
Pedaqoji eksperiment çərçivəsində eksperimental və nəzarət qrupları təşkil olunmuş, müəyyən müddət ərzində yaş xüsusiyyətlərinə uyğun hazırlanmış futbol məşq proqramı tətbiq edilmişdir. Məşq prosesində yüklənmənin həcmi və intensivliyi tədricən artırılmış, təhlükəsizlik və sağlamlıq amilləri əsas prioritet kimi nəzərə alınmışdır. Tədqiqat müddətində boy, çəki, bədən kütlə indeksi, sinə dairəsi, ağciyər tutumu, ürək vurğularının tezliyi və fiziki iş qabiliyyəti kimi göstəricilər mütəmadi ölçülmüşdür.
Əldə olunan nəticələr göstərmişdir ki, futbolla müntəzəm məşğul olan uşaqlarda dayaq-hərəkət aparatının möhkəmlənməsi, əzələ gücünün və ümumi dözümlülüyün artması müşahidə olunur. Eyni zamanda ürək-damar və tənəffüs sistemlərinin funksional göstəricilərində müsbət dinamika qeydə alınmışdır. Koordinasiya, çeviklik və sürət kimi əsas fiziki keyfiyyətlərin inkişafı daha aydın şəkildə nəzərə çarpmışdır.
Morfofunksional xüsusiyyətlərin təhlili sübut etmişdir ki, düzgün planlaşdırılmış və elmi əsaslara söykənən futbol məşğələləri uşaqların təbii bioloji inkişaf prosesini pozmur, əksinə onu harmonik şəkildə dəstəkləyir. Beləliklə, aparılmış pedaqoji eksperiment göstərmişdir ki, erkən yaş dövründə futbol fəaliyyəti uşaqların sağlam fiziki inkişafına, funksional imkanlarının genişlənməsinə və gələcək idman potensialının formalaşmasına mühüm töhfə verir.
Açar sözlər: morfofunksional dəyişiklik, çəki, üzvlər